Аллоҳ таоло бундай марҳамат қилади:

وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا وَمَنْ كَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ عَنِ الْعَالَمِينَ

“Йўлга қодир бўлган одамлар зиммасида Аллоҳ учун Байтни ҳаж қилиш (фарзи) бордир. Кимда-ким (буни) инкор этса, бас, албатта, Аллоҳ оламлардан беҳожатдир” (Оли Имрон, 97).

Яъни йўлга имкон топганлар, бирор монелиги бўлмаган, ўзи учун ҳам, оиласи учун ҳам етарли маблағи бўлганларга ҳажни адо этиш фарздир. Фахруддин Ар Розий  айтади: “Ким куфр келтирса (инкор қилса) деган жумлани баъзилар ўзидан олдинги жумлага боғлаб, ким ҳажни адо қилмаса кофир бўлади дейишса, бошқалар ҳажни фарзлигини инкор қилса кофир бўлади деб айтишган. Биринчи қавл эгалари ушбу ҳадисни далил қилади:

وعن أبي أمامة قال : قال النبي صلى الله عليه وسلم : « من مات ولم يحج حجة الإسلام ولم تمنعه حاجة ظاهرة أو مرض حابس أو سلطان جائز فليمت على أي حال شاء يهودياً أو نصرانياً

» Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: “Набий (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Кимики вафот этиб, ислом ҳужжати бўлган ҳажни бирор ҳожат – касаллик, султон ман қилмай туриб ҳам  бажармаса, хоҳ яҳудий, хоҳ насроний бўлиб вафот этаверсин”, дедилар. Яна шу каби бошқа ҳадисларни ҳам келтирадилар. Қаффол (раҳматуллоҳи алайҳ) айтади: “Бу тағлиздир яъни ушбу ҳадисдаги каби маънони кучайтириш учундир:

قوله عليه الصلاة والسلام : « من ترك صلاة متعمداً فقد كفر » وقوله عليه الصلاة والسلام :

« من أتى امرأة حائضاً أو في دبرها فقد كفر »

“Ким намозни қасддан тарк қилса, ҳақиқатан куфр келтирибди”, ёки “Ким ҳайздаги аёлига яқинлашса ёки ортидан яқинлик қилса, ҳақиқатан кофир бўлибди”, дейилган. Бу ҳам кучайтириш учун бўлиб, намозни тарк этган ёки ҳайзли аёлига яқинлашган одамнинг ҳолати худди куфр келтирганга яқин бўлади, кофир бўлиб қолмайди.

          Иккинчи қавл эгалари оятдаги ваъидни уни фарзлигини инкор қилувчи учун дейди: Заҳҳок (раҳматуллоҳи алайҳ) айтади: “Ҳаж ҳақида оят тушганида Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) олтита дин соҳиблари: мусулмон, насроний, яҳудий, собиий, мажусий ва мушрикларни жамладилар ва: “Аллоҳ сизларга ҳажни фарз қилди, бас, ҳаж қилинглар” дедилар. Шунда мусулмонлар имон келтиришди. Бешовлари  эса куфр келтиришди. Шунда ушбу оят нозил бўлди:

وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ الله غَنِىٌّ عَنِ العالمين

          “Кимда-ким (буни) инкор этса, бас, албатта, Аллоҳ оламлардан беҳожатдир”. Аллоҳнинг оламлардан беҳожатлиги уни ғазаби ва қаҳрига далолат қилади”.[1]

          Демак, ўта муҳим бўлган бу ибодат Зулҳижжа ойида бўлиши, ушбу ойга фазилат ва ҳусн бағишлайди. Бундан ташқари, Зулҳижжа ойининг 8 куни тарвия кунидир. “Тарвия луғатда фикр қилмоқ маъносидадир. Иброҳим (алайҳиссалом) ушбу Зулҳижжанинг 8 куни кечаси туш кўрадилар. Уларга: “Аллоҳ сени ўз ўғлингни забҳ этишга (сўйишга) амр этди”, дейилади. Тонг отгач, бу кўрганлари Аллоҳданмикан, бажарсалар ёки Аллоҳдан эмасмики, уни тарк этсалар. Шу ҳақида тафаккур қиладилар. Мана шу боис “тарвия” деб аталди. Кеч киргач, яна ўша тушни кўрадилар ва бу туш аниқ Аллоҳдан эканлигини биладилар. Шу боис Зулҳижжанинг 9 куни арафа (билмоқ, англамоқ) деб аталди. Яна ўша тушни учинчи кеча  кўрганларида, ўғилларини қурбон этиш лозимлигини фаҳмладилар. Шунда Зулҳижжанинг 10 куни наҳр -  қурбонлик куни деб номланди”.[2] Тарвия, арафа ва қурбонлик кунларини бундай номланишида бошқа ривоятлар ҳам бор. Лекин ҳанафий мазҳабининг муҳаққиқ олимларидан Мулла Али Қорининг ушбу қавллари билан кифояландик.

          Тарвия бизнинг диёрда ёлғон арафа, арафа куни чин арафа деб ҳам аталади.

          Бу Зулҳижжа ойининг 10 кунлигида рўза тутиш савобли амаллардан ҳисобланади. Зулҳижжанинг 7 куни рўза тутиш машаққатнинг уч эшигини ёпади, осойишталикнинг ўттиз эшигини очади. 8 куни тарвия кунида рўза тутса, унга бериладиган савобни Аллоҳдан ўзга ҳеч ким билмайди. 9 куни яъни арафада тутилган рўза бир йиллик гуноҳлар кечирилишига сабаб бўлади. Зул ҳижжанинг 10 куни ҳайит байрами, Қурбонлик кунидир. Қайси банда қурбонлик қилса, қурбонликнинг ҳар қатраси баробарига унинг ва аҳли оиласининг гуноҳлари мағфират қилинади. Қурбонликнинг гўштидан таом тайёрлаб ёки гўштини садақа қилса, унинг савоби Уҳуд тоғидан ҳам оғирроқ бўлади дейилган.

 

Нилуфар Саидакбарова



[1] Тафсири Розий, мактабатуш шамила

[2] “Фатҳу бабил иная”, Мулла Алий Қори, 652 б.