Макка тупроқларида яшовчи Хадича бинти Хувайлид бир куни туш кўради. Ҳовлисига катта қуёш тушиб, ўрнашган эмиш ва ҳамма томонини нур ва чиройга буркабди.

Уйғониб кетиб қараса, туши экан. Қоп-қоронғу зулмат бир кечада Хадичанинг кўнгли равшанлигича қолди. Қанчалар ажойиб эди бу туш. Ҳадсиз-ҳисобсиз муждаларнинг боши эди унинг учун. Эртаси кун эрталабдан эски динлардан хабардор, жуда кўп нарсаларни билувчи амакиваччаси Варақа ибн Навфалникига тушининг таъбирини сўраб борди. “Эй амакимнинг қизи, суюнчи бер! Агар Яратган тушингни ўнгидан келтирадиган бўлса, ҳовлингга нубувват зиёси кирадиган бўлибди!” деб Хадичанинг кўнглига ойдинлик солади. Бу туш бир кун келиб ҳақиқатга айланади ва жоҳилиятда “Тоҳира” (“Покиза”) лақабли бу сиймони исломият “Хадичаи Кубро” дея шарафлайди.

Ҳазрат Хадича энг биринчилардан эди!

Сарвари коинотнинг (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) илк никоҳлаб олган аёли, энг биринчи имон билан шарафланган уммат, Расулуллоҳнинг   (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) орқаларида туриб биринчи намоз ўқиган бахтли инсон. Ҳиро ғоридан дастлабки ваҳий билан қайтган Аллоҳнинг Расулидан (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) илк бор Қуръон каломини эшитган ҳам Хадича бўлди. Аллоҳ таоло Жаброил фаришта орқали унга алоҳида салом йўллади. Оламлар сарвари (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) инсонларнинг қаршиликларига юз тутганида, таҳқирланганларида, муборак қалблари маҳзун бўлганида таскин ва тасалли бера олган, моли ва жонини исломиятга бахшида эта олган шарифа аёл, биринчиларнинг биринчиси, мўминларнинг онаси ҳазрат Хадича эди. 

Онамиз Хадича бинти Хувайлид ибн Абдулуззо ибн Қусай Қурашийя Асадийя “Фил воқеаси”дан ўн беш йил олдин Маккада араб­ларни­нг асл қавми Қурайшнинг эътиборли оиласида таваллуд топган. Отасининг исми Хувайлид, онаси Фотимадир. Унинг ота тарафидан насаби Қусайда Пайғамбаримиз насаби билан бирлашади. Она тарафидан Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) билан катта боболари Луайда бирлашади.

Ибн Исҳоқдан ривоят қилинишича, ҳазрат Хадича тижорат билан шуғулланувчи бой, обрў-эътиборли аёл бўлган. У қавмининг эркакларини ёллаб тижорат карвонини Шомга йўллар эди. Муҳаммаднинг (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) тўғри сўзли, гўзал ахлоқли ва омонатдор эканидан хабардор бўлгач, хизмати ҳақини икки баробар бериш шарти билан унга карвонни топширади. Тижорат сафарида Хадичанинг қули Майсара йўл бўйи ажабтовур ҳодисаларга шоҳид бўлади. Карвон ҳам бошқа сафарларга қараганда анча яхши фойда билан қайтади. Майсарадан бўлган воқеаларни эшитгач, Муҳаммаднинг фазилатларини англаган Хадичанинг унга қизиқиши ва муҳаббати ортади, турмуш қуришни таклиф этади. Бўлажак пайғамбар бу таклифни қабул қилади.

Хадичанинг мулкдорлиги, шунингдек, маънавияти, шахсияти ҳамда бадавлат эканининг ҳикмати олдиндан маълум эди. Гўзал ахлоқ эгаси Хадича “буюк хулқлар устида”ги (Қалам,4) Расули акрам учун яратилган эди. Аллоҳ таоло Исломнинг дастаги учун Хадичага моддий ва маънавий бойликларини инъом этиб, Расулининг машаққатли йўлида йўлдош, ҳамкор, яхши-ёмон кунида елкадош бўлишини тақдир қилган эди. Муборак кўнгилни кулар юз ва меҳрли сўзлар билан кўтариб турди. Қосим, Зайнаб, Умму Кулсум, Руқия, Фотима ва Абдуллоҳларни (розияллоҳум анҳум) оламлар Сарварига армуғон этган муборак она эди. Суюкли Пайғамбар умр­ларининг охиригача Хадичани суйдилар, ундан миннатдор бўлиб, хотирига ҳурмат туйиб, эсларидан ҳеч чиқармадилар.

Хадича бинти Хувайлид (розияллоҳу анҳу) мусулмонларнинг биринчиси эканига барча уламолар иттифоқ қилишган. Иззуддин ибн Асир: “Хадича Аллоҳнинг бандалари орасидан биринчи имон келтирганига барча мусулмонлар ижмо қилишган. Ундан олдинга тушадиган эркак ҳам, аёл ҳам йўқ”, деб ёзган.

Ҳазрат Хадича Ислом йўлида улкан хизматлар қилди. Энг олдин ўз уйларини имон гўшасига айлантира олди. Айнан шу уринишлари ­Зайд ибн Ҳориса ва Али ибн Абу Толибларнинг ҳам биринчилар қатори бўлиб имон келтиришларига ҳисса қўшган бўлса, ажаб эмас. Айнан ана шу уринишлари тўрт қизлари Зайнаб, Руқия, Умму Кулсум ва Фотималарнинг онасига эргашиб, имон келтиришларига сабаб бўлди. Ибн Исҳоқ (раҳматуллоҳу алайҳ) Ойшадан (розияллоҳу анҳо) ривоят қилади: “Аллоҳ Ўз набийсини нубувват билан икром қилганида Хадича ва унинг қизлари Исломга келдилар”.

“Уйунул асар”да келтирилган ривоятда Афиф Киндий қуйидагиларни келтиради: «Аббос ибн Абдулмутталиб билан дўстлигимиз бор эди. У Яманга келиб, атир сотиб олиб кетар ва уни мавсум кунлари сотар эди. Мен Аббос билан Минода турган эдим. Бир бекаму кўст одам келиб, таҳорат қилди. Сўнг туриб, намоз ўқиди. Кейин бир аёл чиқиб, таҳорат қилди. У ҳам туриб намоз ўқиди. Сўнг бўйи етай деб қолган бола чиқиб, таҳорат қилди ва унинг ёнида туриб, намоз ўқий бошлади. Мен: “Шўринг қурисин, эй Аббос! Бу қандай дин?” дедим. “Бу укамнинг ўғли Муҳаммад ибн Абдуллоҳнинг дини. У ўзини Аллоҳ Расул қилиб юборганини даъво қилмоқда”, деди Аббос».

Намоз Афифнинг кўзига ғалати кўринган бир давр­да Хадича намоз ўқишни бошлаган шарифа аёл эди.

Исломни очиқ-ойдин ёйишга ўтилган жуда қийин кунларда мусулмонлар сабр билан Аллоҳнинг ра­ҳмати­дан умид қи­лишар эди. Хадича онамиз бардош қилишда олдингилар қа­тори­­да эди. Абу Лаҳаб Исломга зарар етказиш учун келин қилиб олган Пайғам­бари­миз­нинг (алай­ҳис­салом) икки қизлари Руқайя ва Умму Кулсумни ўғил­лари Утба ва Утайбага талоқ қилдиртиради. Бу мусибатлар пайтида ҳазрат Хадича кучли бўлишга ҳаракат қилди ва меҳрибон отанинг аламларига малҳам бўла олди.

Нубувватнинг еттинчи йили мусулмонлар Бани Мутталиб дарасида қамалда қолишади. Уч йил давом этган бу азобли кунларда дарахтларнинг илдизи ва барглари билан озиқланган мўмин-мусулмонлар қаттиқ ҳолдан тойишади. Қамал тугайди, аммо... Расулуллоҳга (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) йигирма олти йилга яқин ҳузур-ҳаловатли оила саодатини армуғон этган суюкли завжалари хасталанади. Амакилари Абу Толибдан айрилганларига ҳали кўп бўлмаган, мушрикларнинг тазйиқи кучайган ана шундай оғир кунларда Хадичанинг бемор бўлиб, ётиб қолиши Пайғамбаримизни (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) янада ғамгин қилади. Олтмиш беш ёшдан юқорилаган Хадича пайғамбарликнинг ўнинчи йили Рамазон ойида бу оламни тарк қилди. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) ўз қўллари билан суюкли онамизни Маккаи мукарраманинг юқори тарафидаги Ҳажун қабристонига қўйдилар.

Бу йўқотишлар Пайғамбаримизга оғир келди. Юзлари қайғуга ботди. Ғам-андуҳ юраклари­ни ўртади. Ўша йил “Маҳзунлик йили” сифатида Ислом тарихига ҳам умрбод муҳрланди.

Набийларнинг комили (соллаллоҳу алайҳи ­ва саллам) ўттиз саккиз йиллик оилавий ҳаётларини йигирма олти йилини ёлғиз ҳазрат Ҳадича билан кечирдилар, у севгига бошқа бир севгини аралаштиргилари келмади. Ҳолбуки, Хадича Расулуллоҳдан (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) ўн беш ёш катта эди.

Ойшадан (розияллоҳу анҳо) ривоят қилинади: «Набийни (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) Хадичадан бошқа аёлларидан рашк қилмадим. Албатта, мен уни кўрмаганман. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) қачон қўй сўйсалар, “Хадичанинг дугоналарига юборинглар”, дер эдилар. Бир куни у зотнинг ғазабларини чиқариб: “Хадича!” дедим. Шунда Расулуллоҳ: “Менга унинг муҳаббати берилган”, дедилар» (Имом Бухорий, Имом Муслим, Имом Термизий ривояти).

Яна Ойшадан (розияллоҳу анҳо) ривоят қилинган бошқа ҳадисда бундай дейилади: «Пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) Хадича эсланса, уни яхши сўзлар билан хотирлаб, мақтардилар. Бир куни рашким келиб, “Оғзида бир тиши йўқ ўша хотинни бунча кўп эслайсиз, Аллоҳ сизга ундан яхшисини берган-ку”, дедим. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Аллоҳ азза ва жалла менга ундан яхшисини бермади, одамлар менга куфр келтиришганида у менга имон келтирди, одамлар мени ёлғончига чиқарганида мени тасдиқлади, одамлар ёрдам бермаганида моли билан ёрдам қилди, Аллоҳ таоло­ менга бошқа аёллардан эмас, ундан фарзанд ато қилди”, дедилар» (Имом Аҳмад ривояти).

Абу Ҳурайрадан (розияллоҳу анҳу) ривоят қилинади: «Жаброил (алайҳис­салом) Пайғамбар (алайҳис­салом) ҳузурларига келиб: “Эй Аллоҳнинг Расули! Мана, Хадича ҳузурингизга келди. Унинг қўлида идиш бор. Унда хўрак ёки таом ёки ичимлик бор. Қачон у ҳузурингизга етиб келганида унга Рабби азза ва жалладан ва мендан салом айтинг ва унга жаннатда луълуъ (дуру ёқутлар ила безатилган) ато этилган: шовқин сурони ҳам, чарчоғи ҳам йўқ. Шунинг башоратини беринг”, деди» (Имом Бухорий, Имом Муслим).

Хадича онамиз Расулуллоҳга (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) буюк хизмат қилди. Ҳадисдаги бу манзара ана шу сидқидилдан қилинган хизматларидан бўлиб, Набийнинг орқаларидан озиқ-овқат кўтариб, маълум масофа йўлни босиб келмоқда. Жамиятдаги обрўсига, ҳадсиз-ҳисобсиз бойликларга эга бўлганига қарамай, тоғу тошлар оралаб, эрларининг ортидан овқат кўтариб юриши, бурчини, бу хизматнинг қийматини билганидан.  Жаброилнинг (алайҳиссалом) Хадича ҳақида хабар бериб, Аллоҳнинг ва ўзининг номидан салом йўллаши илоҳий иноят остида бўлганидан дарак ҳамдир. Бундай иноят бошқа бирор одам боласига берилмаган фазл бўлса, не ажаб!

 

Зебунисо ҲУСАЙН