Мақолалар

Адабий тилни асраш учун унга қўриқчилар керак

Чоп этилди Sentabr 19, 2019 Адабий тилни асраш учун унга қўриқчилар керакda fikr bildirishni o'chirish

ЖУРНАЛИСТ МУАЙЯН ТИЗИМ ЯРАТИШ ЗАРУРЛИГИНИ ТАКЛИФ ҚИЛМОҚДА

21 октябрь — Ўзбек тилига давлат тили мақоми берилган кун!

Қавмини Фиръавн зулмидан озод қилган Мусо алайҳиссалом уларни қуллик туйғусидан, хусусан, лоқайдликдан фориғ этиш мақсадида 40 йил давомида чўлларда олиб юради. Қаранг, бир қавмнинг ушбу “хасталик”дан буткул қутулиши учун нақд қирқ йил керак бўлган экан…

Бизнинг истиқлолга эришганимизга ўттиз йилга яқинлашиб қолди. Яна 12 йилдан сўнг ҳалиги қирқ йиллик ҳалқа ёпилади. Аммо биздаги лоқайдлик ҳали-вери кучдан қоладиган эмас.

Ишлаяпмиз, ҳаракат қиляпмиз, нимадир натижага эришяпмиз. Лоқайдлик эса биздан ажралишни истамаётир. Агар у бўлмаганида, ишимиз бароридан келган, натижаларимиз бундан-да кўп бўлар эди.

Шўро даврида вужудимизга сингиб кетган лоқайдликни Президентимиз кўп бор танқид қилди, ундан қутулишга бот-бот чорлаб келмоқдалар. Биз эса ҳамон бепарвомиз. Бу ҳолат, айниқса тилимизга бўлган муносабатимизда яққол кўзга ташланади. Бунга ҳаётимиздан хоҳлаганча мисоллар келтириш мумкин.

… Пойтахтимиз кўчалари бўйлаб кезаркансиз, тилимизга ҳурматсизлик билан битилган эълон ва рекламаларни, ажнабий тилларга мансуб савдо ёки бошқа шохобчалар номларини кўриб, ўзи мен қайси юртдаман, деган савол туғилади кишида. Ахир шу эълонлар ва номларни қўйишга қайсидир масъул рухсат берган-ку.

Масъуллар билан боғлиқ яна бир ҳолат шуки, яқингача кўплаб учрашув, давра суҳбатлари ёки бошқа тадбирлар рус тилида ўтказиларди. Ваҳоланки, ҳамма — гапирувчилар ҳам, эшитувчилар ҳам ўзбек болалари, тилимизни яхши биладиганлар.

… Кейинги йилларда анча-мунча жой номлари ўзгарганига қарамасдан, биз ҳалиям оммавий равишда эски номларини, масалан, Максим Горький, Луначарский, Троицкий ва яна кўплаб бизга умуман алоқаси йўқ номларни “меҳр билан” тилдан қўймай келяпмиз.

Нега, деб савол берсангиз, ўрганиб қолганмиз, тилга шу ўтириб қолган қабилидаги жавобни оласиз. Ана бизнинг она тилимизга бўлган меҳримиз.

Бундай лоқайдлик ўз исми-шарифимизга бўлган муносабатимизда ҳам очиқ кўриниб туради. Айниқса, шўролар замонасида туғилган авлодларнинг аксариятида исм-шарифлари бузиб ёзилган.

Ўша даврларда шундай бўлган. Хўш, энди-чи? Мана, мустақил бўлганимизга 28 йилдан ошди, шу йиллар давомида бузилган исм-шарифни ўзбекчалаштириб олиш мумкин эди-ку.

Бундай мард бир-иккита бўлган бўлса бордир, аммо исмим ёки шарифимни ўзбекчалаштираман, деган оммавий ҳаракат умуман кўзга ташланмади. Бунга ҳеч ким халақит бераётгани йўқ, ичимиздаги ҳалиги лоқайдлик яна панд беряпти.

Интеграциялашув жараёнида тилимизга ажнабий сўзлар бемалол кириб келаётгани яна бир ачинарли ҳолат. Адабий тилнинг ўз дарвозалари ҳамда қўриқчилари бўлиши керакмасмиди?

Бизда йўқ эканки, рус ёки бошқа тилга мансуб сўзлар ўз ҳолича адабий тилимизга кириб келмоқда. Соғлом ҳолатда бундай бўлмайди, яъни адабий тил сузгичидан (фильтрдан) ўтказилиб, сўнг қабул қилинади.

Интеграциялашув адабий тил деб аталган дарёнинг шарқироқ ирмоқлари бўлган шеваларга ҳам жиддий таҳдид солмоқда. Қисқа фурсатларда неча юз йиллардан буён келаётган шева сўзлари истеъмолдан чиқиб қолди ва бу ҳол яна давом этаётир. Бу кетишда ирмоқлар суви камаяди, оқибатда дарёмиз ҳам кучдан қола боради.

Энг ёмони, интеграциялашув жараёнидаги ушбу муаммоларни ҳаммамиз биламиз. Биламиз-у эътибор бермаймиз, чунки лоқайдмиз.

Мана шу ҳолатлардан келиб чиқиладиган бўлса, бу борада муайян тизим зарур, деган хулоса ўз-ўзидан майдонга чиқади.

Бу тизимни махсус ваколатли комиссия ёки гуруҳ бошқарар, у давлат ёхуд жамоатчилик асосида фаолият олиб борар, нима бўлганда ҳам ҳозирги вазиятимизда у бизга жуда зарур. У қалбларимиздаги лоқайдлик музларини эритишга қодир бўлиши керак.

Мазкур тузилма

* кўчалардаги эълон ва рекламалар соф адабий тилда ёзилишини, иншоот ва шохобчалар номлари ўзбекча қўйилишини таъминлайди.

* аҳоли орасида таъсирчан тарғиботлар олиб бориб, одамлардаги миллий туйғуни уйғотиш ҳисобига уларнинг сўзлашув тилидан ажнабий сўзларни секин-аста чиқариб ташлайди.

* одамларнинг ўзлари онгли равишда вақтида бузиб ёзилган исми ёки шарифини ўзгартиришларига эришиш мақсадида ОАВ ва тарғибот тадбирларидан узлуксиз фойдаланади.

* тилимизга кириб келаётган хорижий сўзлар ўзлаштирилишини назоратга олади.

* шеваларимизнинг сўз бойлигини сақлаб қолиш учун барча зарур чораларни кўради.

Ана шу саъй-ҳаракатлар натижасида ўзбек адабий тилининг софлиги ва умрбоқийлигини таъминлашга катта ҳисса қўшамиз. Муҳими, елкамиздаги бу оғир юкни келгуси авлодларга ошириш чоғида юзимиз ёруғ бўлади.

Зокир ХУДОЙШУКУРОВ

  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • padibet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • ayamjp
  • ayamjp
  • slot gacor 777
  • slot gacor
  • ayamjp
  • ayamjp
  • ayamjp
  • slot gacor hari ini
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • desabet
  • desabet
  • rejekibetapk77.online -hoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • bandar togel
  • slot gacor
  • judi bola
  • slot gacor
  • toto slot
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot88
  • slot gacor
  • slot 5k
  • slot depo 5k
  • toto slot
  • slot gacor
  • toto
  • toto togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • hongkong pools
  • depo 5k
  • situs toto
  • situs toto
  • situs togel
  • situs togel
  • hk pools
  • situs toto
  • situs togel
  • bandar togel
  • slot gacor
  • bandar togel
  • desabet
  • toto togel
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto slot
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel 4d
  • situs toto
  • desabet
  • toto slot
  • toto slot
  • slot gacor
  • judi bola
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel 4D
  • kudamania
  • rejekibet
  • situs togel
  • slot gacor
  • toto togel
  • Slot Gacor Hari Ini
  • toto togel
  • kudamania
  • slot gacor
  • toto togel
  • slot dana
  • situs toto
  • slot gacor
  • toto togel
  • situs togel
  • situs toto
  • slot resmi
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot hoki
  • slot gacor
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs slot
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot88
  • slot gacor
  • slot gacor
  • judi bola
  • slot hoki
  • slot hoki
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • kudahoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • judi bola
  • judi bola
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • situs togel
  • toto slot
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • situs togel
  • situs togel
  • bandar togel
  • slot resmi
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot gacor
  • slot resmi
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto slot
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot dana
  • hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot maxwin
  • desabet
  • slot gacor
  • situs toto
  • desabet
  • slot gacor
  • desa bet
  • desabet
  • Kudahoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot maxwin
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot resmi
  • situs hk pools
  • desabet
  • slot gacor
  • slot hoki
  • desabet
  • desabet
  • ayamjp
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • togel
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs togel
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs togel
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • togel
  • kuda hoki
  • desabet
  • situs judi
  • desabet
  • situs gacor
  • desabet
  • situs gacor
  • desa bet
  • desabet
  • toto
  • desabet
  • desabet
  • togel
  • desabet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs toto
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot 5k
  • desa bet
  • slot gacor
  • situs gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet