Ансорларда туғилган илк чақалоқ
Кўпинча ҳаётимиз қандай якун топиши, амалларимиз охират сармояси учун етарли ёки етмаслигидан хабарсиз ҳолда ўзимизни хотиржам ҳис этамиз. Оз яхшиликни кўп санаб, ўзимизга таскин берамиз.
Галдаги қаҳрамонимиз туғилган кунининг ўзидаёқ Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламдан: “У гўзал ҳаёт кечиради, шаҳид бўлади ва жаннатга киради”, башоратини олди. Шундай бўлса-да, эл қатори тинч, осойишта ҳаёт кечирмади. Балки қилган барча яхшилигини, эгаллаган ҳар бир илмини оз санади. Сўнгги нафасигача ҳақиқий солиҳ банда бўлиш йўлида жонбозлик кўрсатди.
Нўъмон ибн Башир ибн Саълаба. Бир қавлда: Ибн Саъд Ансорий Хазражий Бадрий. Куняси Абу Абдуллоҳ. Отаси: Башир розияллоҳу анҳу “Сақифа куни” Абу Бакр розияллоҳу анҳуга биринчилардан байъат қилган. Ақаба байъати, Бадр, Уҳуд ва Хандақда қатнашган улуғ саҳобийлардан. Онаси: Амро бинти Равоҳа розияллоҳу анҳо, улуғ саҳобий Абдуллоҳ ибн Равоҳанинг синглисидир.
Қиссамиз қаҳрамони Пайғамбаримиз алайҳиссалом вафотларидан саккиз йил олдин туғилди. Кўпчиликнинг айтишича: “Набий алайҳиссалом ҳижратларининг иккинчи йили, яъни Мадинага келганларидан ўн тўрт ой ўтиб, рабиус соний ойида Нўъмон ҳамда Абдуллоҳ ибн Зубайр дунёга келган”.
Язид ибн Нўъмон ибн Башир отасининг бундай деганини эслайди: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Мадинага келганларидан сўнг ансорларда туғилган энг биринчи чақалоқ мен бўлганман. Ўшанда онам мени кўтариб Пайғамбаримиз алайҳиссалом ҳузурларига олиб келди. У зот алайҳиссалом танглайимни хурмо билан кўтарганларида тамшанган эканман. Буни кўриб, Набий алайҳиссалом: “Ансорий-да, хурмони яхши кўради”, деб марҳамат қилганлар».
Яна ривоят қилинадики, Амро Пайғамбаримиз алайҳиссаломдан: “Ё Расулуллоҳ! Боламни моли ва фарзандлари кўп бўлишини тилаб, дуо қилсангиз”, деб сўраган. Шундан сўнг Набий алайҳиссалом: “Тоғасига ўхшаб ҳаёт кечириши сени рози қилмайдими? У гўзал ҳаёт кечиради, шаҳид бўлади ва жаннатга киради”, деб хушхабар берганлар.
Муҳаммад ибн Солиҳ айтади: «Амро гўдаги туғилганидан етти кун ўтиб, уни Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳузурларига олиб келган. Чақалоқнинг сочи олинмаган эди. Пайғамбаримиз алайҳиссалом буни шундоқ қолдиришни истамадилар ва “Сочини олинг”, деб буюрдилар. Айтганлари бўлганидан сўнг гўдакка барака тиладилар ва: “Битта қўй сўйиб, ақиқа қилинглар”, дедилар. Бу воқеа ҳижратдан ўн тўрт ой ўтиб, рабиус соний ойида бўлганди».
Нўъмон ибн Башир бундай эслайди: “Отам мени Набий алайҳиссаломнинг ҳузурларига етаклаб борди ва: “Эй Аллоҳнинг расули, сизни гувоҳ қилиб айтаман, мен Нўъмонга буни, буни бердим”, деди. “Ҳамма болаларингга бердингми?” деб сўрадилар. Отам: “Йўқ”, дегач, у зот алайҳиссалом: “Мендан бошқани гувоҳ қил!” деб айтдилар. Сўнгра: “Уларнинг яхшиликда баробар бўлишлари сени хурсанд қилмайдими?” дедилар. “Хурсанд қилади”, деди. “Ундоқ бўлса, айтганингдай қилма!” деб насиҳат бердилар.
Нўъмон ибн Башир яна бундай эслайди: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга Тоиф узумидан ҳадя қилинди. У зот алайҳиссалом менга: “Мана бу узумни онангга олиб бор”, дедилар. Мен узумни онамга олиб боришдан олдин еб тугатдим. Кеч кирганда Набий алайҳиссалом: “Узумни обордингми?” деб сўрадилар. Мен: “Йўқ”, дегандим, у зот алайҳиссалом: “Эй (жажжи) ғодир (хиёнаткор)”, деб қўйдилар».
Нўъмон розияллоҳу анҳу Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламдан ҳадислар ривоят қилди. Улардан бирини зикр қилиб айтади: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам билан сафарда эдик. Бир одам туясига мингашиб ухлаб қолди. Бошқа киши келиб унинг камонидан ўқ олди. Ухлаётган одам чўчиб уйғониб кетди. Буни кўрган Набий алайҳиссалом: “Мусулмонга бошқа бир мусулмонни қўрқитиш ҳалол бўлмайди”, деб танбеҳ бердилар.
Нўъмон яна бундай эслайди: «Набий алайҳиссаломнинг мана бундай деганларини эшитганман: «У зот алайҳиссалом: “Албатта, ҳалол – очиқ-равшан. Албатта, ҳаром – очиқ-равшан. У иккаласининг ўртасида шубҳали нарсалар бўлиб, уни кўп инсонлар билмайди. Кимки шубҳадан тақво қилса, дини ва обрўсини сақлабди. Кимки шубҳага тушса, ҳаромга йўлиқибди. Амал қилувчи қўриқхона атрофига бориб, унинг ичига кириб қолиши мумкин. Ҳар бир подшоҳнинг қўриқхонаси бор. Огоҳ бўлинг, Аллоҳнинг қўриқхонаси У ҳаром қилган нарсалардир. Огоҳ бўлинг, жасадда бир парча гўшт бор. Агар у ислоҳ бўлса, жасаднинг барчаси ислоҳ бўлади. Агар у фасод бўлса, жасаднинг барчаси фасод бўлади. У ҳам бўлса қалбдир”, дедилар» (Имом Бухорий ва Имом Муслим ривояти).
* * *
Пайғамбаримиз алайҳиссалом дуо қилганларидек, Нўъмон ибн Башир баракали умр кечирди. Абдуллоҳ, Муҳаммад, Аматаллоҳ, Ҳабиба, Язид, Абон, Умму Абон, Валид, Яҳё, Башир, Ҳамида, Ғомра исмли фарзандларга оталик қилди.
Бу зот Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламдан жами 124 та ҳадис ривоят қилди.
Нўъмон олган билимларига фақат ўзи эгалик қилишни истамади, ўғли Муҳаммад ва Башир, Шаъбий, Ҳамид ибн Абдурраҳмон Зуҳрий, Абу Саллом Мамтур, Саммок ибн Ҳарб, Солим ибн Абу Жаъд, Абу Қалоба, Абу Исҳоқ Сабиий, Абдулмалик ибн Умайр, Урва ва бошқаларга ҳадисларни ривоят қилиб берди.
* * *
Пайғамбаримиз алайҳиссалом вафотларидан сўнг ҳам Нўъмон у зотнинг издошларига эргашди. Усмон ибн Аффон розияллоҳу анҳу вафотидан сўнг Сиффин урушида Муовия билан қатнашди.
Нўъмон ибн Башир розияллоҳу анҳу Муовия даврида Куфада волийлик қилди. Кейинчалик Дамашқда қози бўлди. Яман, Куфа, Ҳимс шаҳарларида амирлик қилди.
Нўъмон ибн Башир розияллоҳу анҳу Ҳимс диёрида ҳижратнинг 65-йили “Маржураҳт” воқеасида шаҳид бўлди.
Мунибахон ЖАЛОЛИДДИН қизи,
«Хадичаи Кубро» аёл-қизлар ўрта махсус ислом билим юрти битирувчиси
“Ҳидоят” журналининг 2019 йил, 8-сонидан