Мақолалар

Салом бериш

Чоп этилди Dekabr 29, 2019 Салом беришda fikr bildirishni o'chirish

Ислом дини таълимотлари инсонларни одоб-ахлоқли, тартиб-интизомли бўлишга чорлайди. Кишилар ўртасида бир-бирларига салом бериш, ҳол-аҳвол сўраш каби одоблар ҳам мана шундай макоримул ахлоқ (гўзал хулқлар) доирасига киради. Бу ҳақда Аллоҳ таоло таълим бериб марҳамат қилади:

“…Бас, қачон уйларга кирсангиз, бир-бир­ларингизга Аллоҳ ҳузуридан бўлган муборак, покиза саломни айтинг (яъни “Ассалому алайкум” денг!)…” (Нур, 61).

Бу ояти каримадан кўриниб турибдики, салом бериш яхши амал бўлиши билан бирга сизу биз учун фойдали ҳамдир.

“Салом” сўзининг маъноларидан бири “тинч­лик” бўлиб, салом берган киши иккинчи томонга тинчлик, хотиржамлик, осойишталик, фаровонлик тилаган бўлади.

Калада ибн Ҳанбал ривоят қилади:

Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг ҳузурларига келиб, изн сўрамасдан ва салом бермасдан кирдим. Шунда Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): «Ортингга қайтиб: “Ассалому алайкум, кирсам мумкинми?” деб сўрагин», де­ди­лар (Имом Абу Довуд, Термизий ва Табароний ривояти).

Мана бу ҳадиси шарифдан саломнинг ўрни на­қадар юк­сакли­ги кўриниб турибди.

Ижтимоий ҳаётда инсонлар бир-бири билан муомалада бўлиши муқаррар. Шу муносабат дўстона тус олиши, ўзаро меҳр-оқибат, ҳамжиҳатлик ва муҳаббатлашиш бўлиши учун таниш ва нотаниш инсонлар ўрталарида салом-аликни ошкора ёйишлари керак. Саломлашишда ҳикматлар жуда кўп. Масалан, Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилган ҳадисда Пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) айтадилар:

“Жоним Унинг измида бўлган Зотга қасам, имон келтирмагунингизча жаннатга кирмайсизлар, (Аллоҳ йўлида) бир-бирингизни яхши кўрмагунингизча (комил) мўмин бўлмай­сизлар. Сизларни бир нарсага йўллайман, агар уни қилсангиз, бир-бирингизга меҳр-муҳаббат уйғонади: ўрталарингда саломни ошкора қилинг!” (Имом Муслим, Имом Термизий ривояти. Суютий “Жомеул кабир”да ривоят қилган.)

Ҳар бир нарсанинг одоби бўлгани каби, албатта, салом беришнинг ҳам ўзига яраша одоблари бор. Қуръони каримда:

“Қачон сизларга бирор саломлашиш (ибораси) билан салом берилса, сизлар ундан чиройлироқ қилиб алик олинг ёки ўша (ибора)ни қайтаринг”, деб буюрилади (Нисо, 86).

Cалом берувчи “Ассалому алайкум” деса, “Ва алайкумуссалом ва раҳматуллоҳ” деб алик олинади. Пиёдага уловдаги, кўпчиликка озчилик, ўтирган ёки турганга юрган одам салом беради. Лекин кичикдан олдин катта ёшдаги одам камтарлик учун салом берса, бу фазилатдир. Салом бериш суннат, алик олиш эса вожибдир.

Кейинги пайтларда ёшлар ўртасида, айниқса, мактаб ўқув­чилари орасида салом бериш тобора камайиб бораётгани маълум бўлмоқда. Агар фарзандларимиз ёшликдан бу яхши одатга ўрганиб бормаса, жамиятдан узоқлашиб, кейинчалик бошқалар билан маданий муомала қила олмай қолишлари мумкин. Ваҳоланки, ақли расо одам қаерда бўлмасин, қаерга кирмасин, ким билан учрашмасин, биринчи калимаси “Ассалому алайкум” бўлиши лозим.

Яна шу нарсага эътибор қаратиш зарурки, айрим кишилар салом калималарини тўғри ва тўлиқ талаффуз этмасдан “ас-сому алайкум” ёки “сом алайкум” ёхуд “солайкум” каби қарғиш маъносини берувчи сўзлар билан айтаётганини ўзлари билиши ёки билмаслиги мумкин. Шунинг учун саломни тўғри ва тўлиқ беришга одатланайлик.

Уламолар: “Салом бериш суннатга мувофиқ савобли амал, саломга алик қайтариш эса вожибдир. Агар бирор киши ўзига салом берилганини билиб, қасддан алик олмаса, вожибни тарк қилгани учун гу­ноҳкор бўлади”, дейишган.

Шунингдек, баъзи ўринларда салом-алик жоиз эмас:

  1. Ҳожатхонада ёки таҳорат олаётган кишига салом бери­лиши ва бу саломга алик қайтарилиши макруҳдир.
  2. Намоз ўқиётган ёки азон айтаётган кишига ҳам салом бериш жоиз эмас. Намоз ўқиётган киши саломга алик қайтарса, намози бузилади.
  3. Уйқудаги ёки мудроқ босган кишига ҳам салом берилмайди.
  4. Таом тановул қилаётган кишига ҳам салом берилмайди. Агар оғзида овқат бўлмаса, салом берилиши мумкин.
  5. Қуръони карим тиловат қилаётган кишига ҳам салом бериш жоиз эмас, агар салом берилса, унга жавоб қилиб, сўнгра Қуръонни ўқишда давом этади. Дуо қилаётган ва эҳромда талбия, яъни, “Лаббайкаллоҳумма”ни айтаётган кишига ҳам салом бериш жоиз эмас.

Салом бериш одобларидан яна бири ҳеч ким бўл­ма­ган хона ёки уйга кирганда ҳам “Ассалому алайкум ва раҳма­тул­лоҳи ва барокатуҳу” деб салом беришдир.

Саломни таниганга ҳам, танимаганга ҳам бериш лозим. Чунки Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)дан: “Му­сулмоннинг қайси фазилати яхши?” деб сўрашди. У зот: “Қорни очни тўйғазиши ва таниган-танимаганга салом бериши”, деб марҳамат қилдилар.

Салом жаннатга киришга сабаб бўлади. Бошқа бир ривоятда: “Эй инсонлар! Саломни ёйинглар, очни тўйдиринг­лар, қариндошлар билан борди-келди қилинглар ва инсонлар ух­лаб ётгани­да намоз ўқинглар, жаннатга саломатлик билан ки­расизлар”, дедилар.

Имрон ибн Ҳусайн ривоят қилади: “Бир киши Набий (сол­лал­лоҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келиб: “Ассало­му алайкум” деди. У зот алик олдилар ва у киши ўтирганида: “Ўн савоб”, дедилар. Сўнг бошқа киши келиб: “Ассалому алайкум ва раҳматуллоҳ”, деди. Унинг ҳам саломига алик олди­лар ва у киши ўтирганидан кейин: “Йигирма савоб”, дедилар. Учинчи киши келиб: “Ассалому алайкум ва раҳматуллоҳи ва барокатуҳу”, деди. Унинг ҳам саломига алик олдилар ва у ўтир­ганидан кейин: “Ўттизта савоб”, дедилар.

Аввало салом берувчи: “Ассалому алайкум ва раҳматулло­ҳи ва барокатуҳу”, дейди. Салом берилган эса: “Ва алайкум ас­салом ва раҳматуллоҳи ва барокатуҳу”, деб алик олади ва мана шу энг яхши салом-аликдир.

Салом берувчи “Ассалому алайкум” ёки “Ассалому алайка” ёки “Саламун алайка”, деса ҳам бўлади. Алик олишда эса энг камида: “Ва алайкас-салом” ёки “Ва алайкум ас-салом” дейиши керак бўлади. Жавоб беришда “ва” боғловчисиз айтса ҳам дуруст, лекин “алайкум”нинг ўзи билан жавоб қилса, алик олган ҳисобланмайди.

Киши саломни, суннатга мувофиқ, овозини сал баландлатиб, эшитарли даражада бериши керак. Агар эшитарли бўл­маса, салом берган ҳисобланмайди ва унга алик олиниши шарт эмас. Салом берилувчилар атрофида намоз ўқиётган ёки ух­лаётганлар бўлса, у ҳолда бошқаларга халал бермаслик учун, маълум кишиларгагина эшитарли даражада овозни пасайти­риш суннатдир. Алик олиш саломнинг ортиданоқ бўлади. Агар алик олиш кечиктириладиган бўлса, кейин олинган алик ўтмай­ди ва қасддан, сабабсиз кечиктирган киши гуноҳкор бўлади.

Қўл ва бармоқлар билан ишора қилиб салом бериш жуда ҳам хунук одат бўлиб, ўзга дин вакилларига тақлид қилишни англатади.

Имом хутбага чиққан вақтида ҳам унга салом бериш мак­руҳ, чунки шу пайтда жамоатнинг жим ўтириши талаб қи­линади. Мана шу ҳолат­га қара­масдан, салом бериб юборса, жавоб қайта­рилмаса ёки ўтирганлардан бирор киши жавоб қайтарса ҳам бўлади.

Қуръони каримни тиловат қилаётган кишига салом бермаган маъқул. Агар салом бериб қўйилса, тиловат қилаётган киши ишора билан жавоб бериши жоиз. Агар лафз билан жавоб қайтаради­ган бўлса, қироатни қайта бошлашдан олдин “Истио­за”ни айтиши лозим бўлиб қолади. Чин қалбидан Аллоҳ таолога дуо қилаётган киши ҳам худди тиловат қилаёт­ган киши кабидир.

Ҳажда чалғитмаслик учун талбия айтаётган кишига са­лом берилмайди, салом берилган тақдирда, алик олишга маж­бур бўлиб қолади.

Муаззин азон орасида саломга алик олса бўла­веради. Шу­ни унутмаслик керакки, саломни биринчи бўлиб бошлаш суннат, вожиб эмас. Лекин алик олиш вожиб бўлади. Агар салом берилган­лар кўпчиликни ташкил қилса, улардан бири­нинг алик олиши ки­фоя­дир. Ҳаммалари алик олишса, нур усти­га нур. Агар бирортаси ҳам жавоб қилмаса, ҳаммаси гуноҳ­кор бўлади.

Агар парда ёки девор орқасидан туриб салом берилса ёки бирор киши орқали салом айтиб юборилса ҳам, алик олиш ло­зим бўлади.

Соқов кишининг ишора билан салом бериши ва саломга алик олиши лафз билан бажарган киши ўрнида бўлади. Гў­дак берилган саломга жавоб қай­­тармаса ҳам гуноҳкор бўлмай­ди, лекин жавоб қай­таргани жуда яхшидир. Гўдак ўзи бирор ки­шига салом берса, алик олиш лозим бўлади.

Бирор киши кўпчиликка салом берганида улар орасидан битта гўдакнинг ўзи жавоб қайтариши, ҳаммаларининг ўрни­га ўтади. Бир кишини учратиб саломлашилгач, орадан бир оз вақт ўтгандан ке­­йин яна учратилса, қайта салом бериш сун­натдир. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Агар бирингиз биродари билан учрашиб, саломлашса, ўрталарига дарахт ёки девор ёхуд тош оралаб, сўнг яна учрашса, қайтадан салом берсин”, дедилар. Агар икки киши учрашганда бир-бири­га баравар ёки орқама-орқа салом беришса, икковига ҳам кетма-кет жа­воб қайтариш лозим бўлади. Лекин бараварига жавоб қайтаришса, ўтмайди.

Ёш болаларнинг олдидан ўтишда, уларга салом бериб ўтиш суннатдир. Анас (розияллоҳу анҳу): “Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) ёш болалар олдидан ўтганларида уларга салом бериб ўтардилар”, деди.

Ўз уйига кирганда ҳеч ким бўлмаса ҳам салом бериши ва: “Бизга ва Аллоҳнинг солиҳ бандаларига саломатлик бўлсин”, дейиши, “Бисмиллаҳ”ни айтиши ва Аллоҳ таолони зикр қи­лиши жуда яхшидир. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) Анас (розиял­лоҳу анҳу)га: “Агар оила аъзоларинг олдига кирсанг, салом бергин. Шунда ўзингга ҳам, оила  аъзоларингга ҳам барака бўлади”, дедилар.

 

Усмонхон АЛИМОВнинг

“Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг муборак васиятлари” китобидан (2-жилд)

Асар “Мовароуннаҳр” нашриётида чоп этилган.

Нашриётдан харид нархи 30000 сўм

  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • padibet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • ayamjp
  • ayamjp
  • slot gacor 777
  • slot gacor
  • ayamjp
  • ayamjp
  • ayamjp
  • slot gacor hari ini
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • desabet
  • desabet
  • rejekibetapk77.online -hoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • bandar togel
  • slot gacor
  • judi bola
  • slot gacor
  • toto slot
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot88
  • slot gacor
  • slot 5k
  • slot depo 5k
  • toto slot
  • slot gacor
  • toto
  • toto togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • hongkong pools
  • depo 5k
  • situs toto
  • situs toto
  • situs togel
  • situs togel
  • hk pools
  • situs toto
  • situs togel
  • bandar togel
  • slot gacor
  • bandar togel
  • desabet
  • toto togel
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto slot
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel 4d
  • situs toto
  • desabet
  • toto slot
  • toto slot
  • slot gacor
  • judi bola
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel 4D
  • kudamania
  • rejekibet
  • situs togel
  • slot gacor
  • toto togel
  • Slot Gacor Hari Ini
  • toto togel
  • kudamania
  • slot gacor
  • toto togel
  • slot dana
  • situs toto
  • slot gacor
  • toto togel
  • situs togel
  • situs toto
  • slot resmi
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot hoki
  • slot gacor
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs slot
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot88
  • slot gacor
  • slot gacor
  • judi bola
  • slot hoki
  • slot hoki
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • kudahoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • judi bola
  • judi bola
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • situs togel
  • toto slot
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • situs togel
  • situs togel
  • bandar togel
  • slot resmi
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot gacor
  • slot resmi
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto slot
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot dana
  • hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot maxwin
  • desabet
  • slot gacor
  • situs toto
  • desabet
  • slot gacor
  • desa bet
  • desabet
  • Kudahoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot maxwin
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot resmi
  • situs hk pools
  • desabet
  • slot gacor
  • slot hoki
  • desabet
  • desabet
  • ayamjp
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • togel
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs togel
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs togel
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • togel
  • kuda hoki
  • desabet
  • situs judi
  • desabet
  • situs gacor
  • desabet
  • situs gacor
  • desa bet
  • desabet
  • toto
  • desabet
  • desabet
  • togel
  • desabet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs toto
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot 5k
  • desa bet
  • slot gacor
  • situs gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet