Мақолалар

Наслу насаб, қавму қабила, ранг-баранглик ўткинчи дунёга мансуб

Чоп этилди Yanvar 15, 2020 Наслу насаб, қавму қабила, ранг-баранглик ўткинчи дунёга мансубda fikr bildirishni o'chirish

Агар савол берувчи сўрасаки: “Банданинг яратилиши модомики шундай жараёнда кечар экан, у ҳолда амру наҳй таклифи банданинг тоқати етмайдиган таклифми?”

Жавоб: Аҳли суннат вал жамоат эътиқодидагиларнинг ярми ҳамма иш тақдирдан деб иттифоқ қилдилар. Қолган ярми эса шундай фикрдалар: банда – қудрат, машийят, иродат, иш қилиш, сўз айтиш соҳибидир. Буларнинг барчаси ўз ўрнида қарор топади. Бу ҳар иккала тоифа ҳам ҳақдир, бир-бирига мухолиф эмас. Бундай ҳолатда фақат қазою қадардан муфассал гапиришнинг имкони йўқ… Зеро, юқорида унинг бир жиҳатигина тушунтирилди, холос.

Энди юқоридаги сўзимизнинг давомига ўтамиз.

Руҳлар гурух-гуруҳдир дедик. Уларнинг сифати ва хусусияти жасад яратилишидан аввал танишув ва танишмасликдир. Бадан яратилгач, дил воситасида руҳнинг ихтилоф ва иттифоқ сифати, бадан воситасида руҳларнинг жамланиш ва йироқлашиш хусусияти содир бўлади. Буларни юқорида кўриб чиқдик. Бу сўзлар тўғрилигининг Қуръони каримдаги далили:

“У сизни Ўз ёрдами ва мўминлар билан қувватлантирган ва уларнинг (мўминларнинг) дилларини бирлаштирган зотдир. Агар (сиз) ердаги бор нарсани сарфласангиз ҳам уларнинг дилларини бирлаштира олмаган бўлур эдингиз. Лекин Аллоҳ уларни бирлаштирди. Албатта, У қудратли, ҳикматлидир” (Анфол сураси, 63-оят).

“Аллоҳнинг сизларга берган неъматини эсланг: бир-бирингизга душман бўлган пайтларингизда дилларингизни ошно қилиб қўйди-ю, сизлар унинг неъмати сабаб биродарларга айландингиз” (Оли Имрон сураси, 103) ояти карималари бўлса, хадиси шарифлар қуйидагилардир:

“Жоним қудрат қўлида бўлган Аллоҳ таолога қасамки, имон келтирмагунингизча жаннатга киролмайсизлар, бир-бирларингизни севмагунча имонли бўлолмайсизлар. Бир-бирингизни яхши кўрадиган қилиб қўядиган бир амал ўргатайинми? Ўзаро саломлашувни орттирингиз”[1].

Булар ўзаро мувофиқликнинг сифатларидир. Мухолифат ва мувофиқлик неъмати ҳақида янада очиқ ва аниқ-тиниқ бир ифода пайғамбаримизнинг ушбу сўзларидир:

“Бир мўмин масжидга кирса, у ерда юзта одам бўлса, уларнинг фақатгина бири мўмин бўлса, ҳалиги масжидга кирган мўмин унинг ёнига бориб ўтиради. Бир мунофиқ ҳам масжидга кирса, у ердаги юз кишидан фақатгина бири мунофиқ бўлса, бориб ўшанинг ёнига ўтиради”[2].

Ҳарим ибн Ҳайён Увайс Қараний олдига бориб: “Ассалому алайка” деганида, Увайс: “Ва алайкас-салом ё Ҳарим ибн Ҳайён” деб алик олди. Ҳарим Увайснинг бу улуғ ҳолини кўриб йиғлади ва: “Эй Увайс, сен мени илгари ҳеч кўрмаган эдинг, мени қандай танидинг, отамнинг исмини қаердан билдинг!?” деб сўради. Увайс: “Нафсим нафсинг билан сўзлашганда, руҳим руҳингни таниди. Жасадларда нафс бўлганидек, руҳларнинг ҳам нафслари бор”, деб жавоб берди.

Увайс тариқат йўлининг саййидларидан, мухтор ва одамларнинг улуғларидан, ҳазрат Пайғамбаримизнинг таърифига сазовор бўлган бир зот эди. Увайснинг ишорати, кўз ва қулоққа тўғри келади… Сўзлари махлуқотнинг энг улуғ билимдони бўлган пайғамбар (алайҳиссалом)нинг руҳлар танишуви ва ҳидлашувига доир сўзла­ри­га мувофиқ келди. Бу икки тоифанинг шарҳи юқорида зикр этилди. Яъни, руҳларнинг бир-бири билан танишув аломати баён қилинди.

Аммо шариат йўли ҳукмдорларининг ҳужжати ва ҳақ истиқомат йўлининг муршидлари бу мавзуда қуйидаги далилни илгари сурадилар: илк яратилишда бадан, қалб ва руҳлар орасида фарқ бўлмайди. Фарқ банданинг ўз бадани, қалби ва руҳи воситасида қилган ишларида кўринади. Ҳақ таоло буюради:

“Эй инсонлар! Дарҳақиқат, Биз сизларни бир эркак (Одам) ва бир аёл (Ҳавво)дан яратдик ҳамда бир-бирларингиз билан танишишинглар (дўст-биродар бўлишинглар) учун сизларни (турли-туман) халқлар ва қабила-элатлар қилиб қўйдик. Албатта, сизларнинг Аллоҳ наздидаги энг ҳурматлирогингиз тақводорроғингиздир. Албатта, Аллоҳ билгувчи ва огоҳдир” (Ҳужурот сураси, 13-оят). Борлиқни яратган, барча нарсаларнинг холиқи, жисмларни пайдо қилувчи, инсонларни йўқдан бор қилган Ҳақ таоло бу ояти каримасида инсонларнинг яратилишини изоҳлаб, наслу насаб орасидаги фарқлар, қавму қабилалар ранг-баранглиги бу ўткинчи дунёга мансуб эканлигини ва унга ўхшашлигини баён қилди. Зеро, бу фарқлилик ва унинг натижаси ҳам дунёга тааллуқлидир. Қуйидаги ояти карима шунга ишора этмоқда:

“Бир-бирларингиз билан танишишинглар (дўст-биродар бўлишинглар) учун сизларни (турли-туман) халқлар ва қабила-элатлар қилиб қўйдик” (Ҳужурот сураси, 13-оят). Бу дунё билан алоқадор ҳамма нарса дунё тугаганда ниҳоя топади.

“Ер юзидаги барча жонзот фонийдир” (Раҳмон сураси, 26-оят). Ҳар бир нарса бу оятга мувофиқ фоний бўлади, йўқликка айланади. Илк сўзловчи киши бу жинслар орасидаги фарқни шарҳла­ганидек, оят ва ҳадисларда келган – хоҳ баданий бўлсин, хоҳ руҳий бўлсин сифатлар, туғма хусусиятлар, ахлоқ ва фитрий идроклар бу дунёга тегишли ва ўткинчидир…

Бу сўзнинг изоҳи қуйидагича: жазо, мукофот, тақдирлаш ва даража куни бўлган охиратда гўзаллик ва хунуклик, заифлик ва куч-қувват, ҳушёрлик ва ғафлат, тавозе ва шуҳрат, сўзамол­лик ва дудуқлик, фақирлик ва бойлик, қуллик ва қироллик, хасталик ва саломатлик сингари дунёвий хусусиятлар бирон кишига савоб, даража, жазо ва мукофот бермайди. Бу нарсалар савоб тарозусига қўйилмайди. Булар сабабли инсонга жазо ҳам азоб ҳам берилмайди. Бу нарсалар билан дунё ҳаётида Ҳақ таолонинг даргоҳига яқинлашиш учун васила ва яқинлик қилмайдилар. Булар билан охират йўлининг манзилларини кеча олмайдилар. Авлиёуллоҳнинг мартабаларига ҳам эришолмайдилар[3].

Дин йўлининг улуғларидан бирига савол беришибди: “Бу йўлда бало кўпми ёки неъматми?”. У зот шундай жавоб берибдилар: “Бу йўлда на неъмат бор, на бало, на хасталик, на саломатлик, на фақирлик, на бойлик, на яхшилик ва на ёмонлик”.

[1] Имом Муслим. Имон. 93-ҳ; Имом Абу Довуд. Адаб. 131-ҳ.

[2] Дайламий. Ал-Фирдавс. III, 366-6.

[3] Яъни муаллиф Аллоҳга фақат тақво билан яқинлашишга ишора қилмоқда (таржимонлар).

 

 

Юсуф ҲАМАДОНИЙнинг

“Ҳаёт мезони” китобидан

Асар “Мовароуннаҳр” нашриётида чоп этилган.

Нашриётдан харид нархи 9000 сўм

  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • padibet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • ayamjp
  • ayamjp
  • slot gacor 777
  • slot gacor
  • ayamjp
  • ayamjp
  • ayamjp
  • slot gacor hari ini
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • desabet
  • desabet
  • rejekibetapk77.online -hoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • bandar togel
  • slot gacor
  • judi bola
  • slot gacor
  • toto slot
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot88
  • slot gacor
  • slot 5k
  • slot depo 5k
  • toto slot
  • slot gacor
  • toto
  • toto togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • hongkong pools
  • depo 5k
  • situs toto
  • situs toto
  • situs togel
  • situs togel
  • hk pools
  • situs toto
  • situs togel
  • bandar togel
  • slot gacor
  • bandar togel
  • desabet
  • toto togel
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto slot
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel 4d
  • situs toto
  • desabet
  • toto slot
  • toto slot
  • slot gacor
  • judi bola
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel 4D
  • kudamania
  • rejekibet
  • situs togel
  • slot gacor
  • toto togel
  • Slot Gacor Hari Ini
  • toto togel
  • kudamania
  • slot gacor
  • toto togel
  • slot dana
  • situs toto
  • slot gacor
  • toto togel
  • situs togel
  • situs toto
  • slot resmi
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot hoki
  • slot gacor
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs slot
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot88
  • slot gacor
  • slot gacor
  • judi bola
  • slot hoki
  • slot hoki
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • kudahoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • judi bola
  • judi bola
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • situs togel
  • toto slot
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • situs togel
  • situs togel
  • bandar togel
  • slot resmi
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot gacor
  • slot resmi
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto slot
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot dana
  • hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot maxwin
  • desabet
  • slot gacor
  • situs toto
  • desabet
  • slot gacor
  • desa bet
  • desabet
  • Kudahoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot maxwin
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot resmi
  • situs hk pools
  • desabet
  • slot gacor
  • slot hoki
  • desabet
  • desabet
  • ayamjp
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • togel
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs togel
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs togel
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • togel
  • kuda hoki
  • desabet
  • situs judi
  • desabet
  • situs gacor
  • desabet
  • situs gacor
  • desa bet
  • desabet
  • toto
  • desabet
  • desabet
  • togel
  • desabet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs toto
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot 5k
  • desa bet
  • slot gacor
  • situs gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet