Саховатли мўминнинг даражаси
Меҳр-оқибат кўрсатиш, ёрдамга муҳтож одамларга ғамхўрлик қилиш динимизда тарғиб этилган эзгу амаллардан. Ибн Умар розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинган ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Аллоҳ таолога инсонларнинг энг суюклиси — одамларга энг кўп манфаати тегадиганидир”, деганлар (Имом Табароний ривояти).
Абдуллоҳ ибн Умар розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Мусулмон мусулмоннинг биродари, унга зулм қилмайди, уни ҳалокатга ташламайди. Ким биродарининг ҳожатини чиқарса, Аллоҳ унинг ҳожатини раво қилади. Ким мусулмоннинг бир ғамини аритса, Аллоҳ таоло уни қиёмат кунидаги ғамларнинг биридан халос этади. Ким бир мусулмоннинг айбини ёпса, Аллоҳ таоло унинг айбини ёпади” (Имом Бухорий ривояти), деганлар.
Ҳадиси шарифдаги “зулм қилмайди” жумласи зулм қилманг, деган маънони англатади. Чунки зулм – ҳаром. Мўмин киши дўст-яқинига кўмаклашиши, муаммоларини ҳал қилишда маслаҳат бериши зарур. Ҳазрат Алишер Навоий байтларидан бирининг мазмуни бундай: «Иброҳим алайҳиссалом қурган уй – Каъбани, агар зарурат бўлиб қолса, таъмирлаш, обод қилиш улуғ ва савобли амал. Аммо мўмин қалбини шод этиш, унга қувонч бахш этиш фазилатлироқ амал бўлиб, ҳақиқий марднинг ишидир. Аллоҳ таоло Каломи шарифида мўминларни бундай васф қилади: «Мўминлар – Аллоҳ (номи) зикр этилганида – дилларида қўрқув бўладиган, оятлари уларга тиловат қилинганида – имонлари зиёда бўладиган, Парвардигоригагина (барча ишларида) таваккул қиладиган, намозни баркамол ўқийдиган ва ризқ қилиб берганимиздан (садақа ва) эҳсон қиладиган кишилардир. Айнан ўшалар ҳақиқий мўминлардир. Улар учун Парвардигор ҳузурида даражалар ва фаровон ризқ (бордир)» (Анфол сураси, 2–4-оятлар).
Ҳақиқий мўмин қўлидаги барча нарсани Аллоҳ таолонинг омонати деб қабул қилади. Шу боис уни Аллоҳ рози бўладиган йўлларга сарф этади. Шунингдек, қўлидаги бойликнинг кўплигига қувонмайди, балки холис Аллоҳ йўлида сарфлаб, ҳаловат топади. .
Аллоҳ таоло бундай таълим беради: «Эй имон келтирганлар! На мол-дунёларингиз ва на фарзандларингиз сизларни Аллоҳнинг зикридан (Унга ибодат қилишдан) чалғитиб қўймасин! Ким шундай қилса, ўшалар зиён кўрувчи кимсалардир. Сизларнинг (ҳар) бирингизга ўлим келганида: “Ё Раббим! Мени озгина (тирик) қолдирсанг-чи, мен садақа қилиб, солиҳ бандалардан бўлсам!” деб қолишидан илгари Биз сизларга ризқ қилиб берган нарсалардан эҳсон қилинглар. Аллоҳ бирор жонни ажали келганида кечга қолдирмас. Аллоҳ қилаётган (барча) амалларингиздан хабардордир» (Мунофиқун сураси, 9–11-оятлар).
Инсон табиатан ялқов, нафс истаклари, бойликка ҳирс уни ибодатлардан тўсади. Баъзилар ҳой-ҳавас кетидан юриб, ажали келганини ҳам пайқамай қолади. Куч-қувват борида ибодат қилиш, фурсат ва имкон борида мол-мулкини фақат яхшиликка сарфлаш керак.
Имони заиф кимсани нафси аммора саховат қилиш лозим бўлган ўринда фақир бўлиб қолишдан қўрқитади. Ҳатто ота-онаси, хотин, бола-чақасининг нафақасидан ҳам тўсишга ҳаракат қилади. Ваҳоланки, Аллоҳ йўлида сарфланган бойлик асло камаймайди, аксинча, яна ҳам кўпаяди. Аллоҳ бундай марҳамат қилади: «Аллоҳ йўлида молларини эҳсон қилувчилар (савобининг) мисоли гўё бир донга ўхшайдики, у ҳар бир бошоғида юзтадан дони бўлган еттита бошоқни ундириб чиқаради. Аллоҳ хоҳлаган кишиларга (савобини) янада кўпайтириб беради. Аллоҳ (карами) кенг ва билимдон Зотдир» (Бақара сураси, 261-оят).
Демак, ушбу оятнинг бошида келтирилган сифатларга эга бўлган мусулмон ҳақиқий мўмин шарафига лойиқдир. Бу каби сифатларга эга бўлган ҳақиқий мўминлар учун “…Парвардигор ҳузурида даражалар ва фаровон ризқ (бордир)…”.
Ҳақиқий мўминлардан бўлишни истаган банда ўз нафсини тафтиш этиши лозим. Зикр этилган сифатлардан баъзисининг бандада мавжуд бўлиши мўминнинг комиллигидандир. Шундай экан, барчаларимиз Аллоҳ таоло ҳузуридаги улуғ даражаларга эришишга ҳаракат қилмоғимиз зарур.
Абдулҳаким ПИРНАЗАРОВ
Тошкент шаҳридаги «Коҳ ота бузрук» жоме масжиди имом-хатиби
“Ҳидоят” журналининг 2019 йил, 12-сонидан