Мақолалар

Ҳанафийлик – бағрикенг мазҳаб

Чоп этилди Iyun 23, 2020 Ҳанафийлик – бағрикенг мазҳабda fikr bildirishni o'chirish

Ҳанафийлик – сунний мусулмонларнинг асосий қисми эътиқод қиладиган фиқҳий мазҳаб. Ушбу мазҳабга хос бўлган бағрикенглик тамойиллари унинг Ислом оламида кенг ёйилишига сабаб бўлди. Айни пайтда Ислом оламидаги 47 фоиз мусулмонлар айнан шу мазҳабга эргашади.

Ислом динининг дунё бўйлаб кенг тарқалиш жараёни бошланган илк давр, яъни милодий VIII асрда динни ёйиш байроғи остида ғаразли мақсадларига эришишни кўзлаган бузғунчи гуруҳлар муқаддас манбаларни жангарилик кайфиятида талқин этишга ҳаракат қилган бўлсалар, айни кундаги радикал оқимлар ҳам шу услубни қўллашмоқда.

Имом Абу Ҳанифа ва у зот асос солган ҳанафийлик мазҳаби ана шундай гуруҳларнинг мутаассибона фикрларига қарши чуқур илмий асосда босиқлик, бағрикенглик, ҳар бир масалани диний ва дунёвий жиҳатдан мувофиқлаштирган ҳолда раддиялар беради.

Суннийликда фақат ҳанафийларгина имон ва амал алоҳида, дея таъкидлаб, имонга бундай таъриф беради: “Тил билан иқрор бўлиб, дил билан тасдиқлашдир”.

Дарҳақиқат, тил ва дилдаги нарсани амал билан исботлаш яхши. Бироқ масаланинг иккинчи томонини ҳам назардан четда қолдирмаслик лозим. Ислом динининг турли халқлар, тоифа ва гуруҳлар орасида тарқалиши жараёнида айрим бадғаразли кимсалар гўё имон ва амал яхлит бир нарса экани ҳақидаги чалкаш ғояни ўзларининг қуролларига айлантирдилар. Бунинг оқибатида бирор арконни бажармаган кишини кофирга чиқариш ва унга қарши “ғазот”, “жиҳод” эълон қилиш, уни ўлдириш, қул қилиш, аҳли аёлини чўрига айлантириш, мол-мулкини ўлжа сифатида ўзлаштириш ҳолатлари кўпайди.

Ана шундай исломий шиорлар, диний ғоялар баъзи гуруҳлар учун тажовуз воситасига айланган бир пайтда Имом Абу Ҳанифа имон ва амалнинг алоҳида-алоҳида нарса экани ҳақидаги таълимотни илгари сурди. Бу таълимотни нафақат олға суриш, балки уни Ислом манбалари асосида исботлаб бериш керак эди. Олим бу ишни ҳам муваффақият билан амалга оширди. Шу йўл билан мутаассиб гуруҳларнинг даъволарига зарба берди.

Абу Ҳанифанинг «Ал-олим вал мутаъаллим» асарида нафақат ақида масалалари ёритилади, балки ўша даврдаги айрим йўналиш вакилларига хос бўлган дағаллик, инсонларга ҳурматсизлик, озгина айби учун уларни кофир ёки фосиққа чиқарувчиларга нисбатан асосли раддиялар берилган.

«Ал-олим вал мутаъаллим» асарида салафи солиҳлар – саҳобаларга эргашиш ҳақида айтилган фикрларга ҳам олим муносабатини билдиради. Унинг таъкидлашича, саҳобаларга эргашиш лозим. Саҳобалар барча масалага Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламдан сўраб, ечим топардилар. У зотнинг вафотларидан кейин эса, янги шароитларда юзага келган янги масалаларга ҳақ йўлдаги пухта билим ва тажрибалар асосида тўғри ечим топиш эҳтиёжи туғилди. Демак, саҳобаларга эргашиш ҳам фақат зоҳиргагина кўра, ўзбилармонлик билан эмас, балки мужтаҳид алломаларнинг тавсия-ўгитларига таянган ҳолда бўлиши лозим.

Имоми Аъзам Абу Ҳанифа нақлий билимлар билан бир қаторда, ақлий билимларга ҳам алоҳида эътибор қаратган. Нақлга амал қилган ҳолда, киши қалбида қониқмаслик ва савол қолиши мумкин. Бунга йўл қўймаслик учун олимлардан билим олиши лозимлиги қайд этилади. Ушбу масалада Имом Абу Ҳанифанинг нақлий, ақлий билимлар билан бир қаторда ҳаётий тажрибадан келиб чиқиб ҳам фатволар бергани жуда тўғри йўлдир.

Имом Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳнинг айтишича, Ислом ақидасига кўра, барча пайғамбарлар ягона эътиқодда бўлган, фақат шариатларигина бир-бириникидан фарқланган. Демак, ибодатлар, яъни амаллар ҳар хил бўлган. “Имоннинг ўрни қалбда”, дейди олим. Унинг таъкидлашича, тилда имонни иқрор этиш одамларнинг кўз ўнгида кишининг  мўминлиги ҳақидаги тасаввурга асос бўлади. Қийин ҳолатда мажбурликдан имонини яшириш кишининг куфрга кетишига сабаб бўлмаслиги қайд этилади.

“Ал-олим вал мутаъаллим” асари Самарқанд, Бухоро, Хоразм ўлкаларида ҳанафийлик ақидавий таълимотининг асосий манбаси сифатида машҳур эди.

Имом Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳ таъкидлайдики, жисм кўзга тобе бўлгани каби амал илмга тобедир. Кўп билим билан қилинган оз ва соз амал оз илм билан қилинган кўп амалдан афзалдир.

Аллоҳ таоло Қуръони каримда бундай марҳамат қилади: «Айтинг, биладиганлар билан билмайдиганлар тенг бўлурми?! Дарҳақиқат, фақат ақл эгаларигина эслатма олурлар» (Зумар сураси, 9-оят).

Ҳанафийлик нафақат таълимот сифатида бағрикенгликни тарғиб этади, балки мазҳаббошимиз Имом Абу Ҳанифанинг босиб ўтган ҳаёт йўллари ҳам кенг дунёқараш билан оламга боқишга чорлайди.

Бугунги кунда экстремизм ва терроризмга қарши кураш, диний бағрикенгликни тарғиб этиш долзарб масаладир. Шу боис воқеликка ҳанафийлик таълимотига хос илмийлик ва мантиқийлик асосида муносабатда бўлиш жуда муҳимдир.

Разия МАТИБАЕВА

тарих фанлари номзоди

“Мўминалар” журналининг 2020 йил, 2-сонидан

  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • padibet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • ayamjp
  • ayamjp
  • slot gacor 777
  • slot gacor
  • ayamjp
  • ayamjp
  • ayamjp
  • slot gacor hari ini
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • desabet
  • desabet
  • rejekibetapk77.online -hoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • bandar togel
  • slot gacor
  • judi bola
  • slot gacor
  • toto slot
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot88
  • slot gacor
  • slot 5k
  • slot depo 5k
  • toto slot
  • slot gacor
  • toto
  • toto togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • hongkong pools
  • depo 5k
  • situs toto
  • situs toto
  • situs togel
  • situs togel
  • hk pools
  • situs toto
  • situs togel
  • bandar togel
  • slot gacor
  • bandar togel
  • desabet
  • toto togel
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto slot
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel 4d
  • situs toto
  • desabet
  • toto slot
  • toto slot
  • slot gacor
  • judi bola
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel 4D
  • kudamania
  • rejekibet
  • situs togel
  • slot gacor
  • toto togel
  • Slot Gacor Hari Ini
  • toto togel
  • kudamania
  • slot gacor
  • toto togel
  • slot dana
  • situs toto
  • slot gacor
  • toto togel
  • situs togel
  • situs toto
  • slot resmi
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot hoki
  • slot gacor
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs slot
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot88
  • slot gacor
  • slot gacor
  • judi bola
  • slot hoki
  • slot hoki
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • kudahoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • judi bola
  • judi bola
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • situs togel
  • toto slot
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • situs togel
  • situs togel
  • bandar togel
  • slot resmi
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot gacor
  • slot resmi
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto slot
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot dana
  • hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot maxwin
  • desabet
  • slot gacor
  • situs toto
  • desabet
  • slot gacor
  • desa bet
  • desabet
  • Kudahoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot maxwin
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot resmi
  • situs hk pools
  • desabet
  • slot gacor
  • slot hoki
  • desabet
  • desabet
  • ayamjp
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • togel
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs togel
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs togel
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • togel
  • kuda hoki
  • desabet
  • situs judi
  • desabet
  • situs gacor
  • desabet
  • situs gacor
  • desa bet
  • desabet
  • toto
  • desabet
  • desabet
  • togel
  • desabet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs toto
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot 5k
  • desa bet
  • slot gacor
  • situs gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet