Мақолалар

Имоми Аъзам – улуғ муҳаддис

Чоп этилди Oktabr 4, 2022 Имоми Аъзам – улуғ муҳаддисda fikr bildirishni o'chirish

Ҳанафий мазҳабимизнинг асосчиси Имоми Аъзам Абу Ҳанифа раҳматулло­ҳи алайҳ буюк фақиҳ, улуғ му­ҳаддис, муж­таҳид ва мужаддид имом бўлган.

Муҳаммад Абy Заҳв айтади: “Афсуски, баъ­зилар Имом Абy Ҳaнифани оз ҳадис билган деб ҳисоблашади. Ҳолбуки, бутун мусулмонлар Имом Абу Ҳанифанинг мужтаҳидлиги­ни эътироф этишган. Зотан, мужтаҳидлик­нинг шартларидан бири Қуръони каримни ва Пайғамбаримиз соллаллоҳy алайҳи ва салламнинг ҳадисларини, уларнинг маъноларини тўлиқ вa чуқур билишдир”.
“Ал-ҳадис вал муҳаддисун” китобида Mу­ҳаммад Mаҳмуд Xоразмий айтади: «Шом­да Имоми Аъзамнинг мақомларини билмаган жоҳилларнинг у зотга нисбатан “оз ҳадис билади”, деган сўзларини эшитдим. Бу гап менинг ҳамиятимни қўзғади. Имоми Аъзам ривоят қилган ҳадисларни уламолар ўн беш муснадга жамлашган. Mен улардан исноди такрорланмаган ҳадисларни териб, фиқҳ ­бобларига ажратиб, бир муснад қилдим».
Имоми Аъзам: «“Улар ҳам, биз ҳам одам­миз”, деган сўзларининг моҳиятини анг­ламай мужтаҳидликни даъво қилувчи нодонлар учун барча уламолар бир овоздан эътироф этган “Мужтаҳид олим даражасининг шартлари”ни айтиб ўтган. Жумладан:
1. Қуръони каримни тўла ёд олиб, уни яхши тушуниши, унинг турли қироатларини билиши, тафсир илмини ўрганиб, муҳкам, муташобиҳ, носих ва мансух оятларни ажрата олиши, Қуръон қиссаларини батафсил билиши зарур.
2. Ҳадис илмини эгаллаб, мутавотир, са­ҳиҳ, саҳиҳ бўлмаган, муттасил, мунқотеъ, мурсал, муснад ва заиф ҳадисларни ажрата билиши шарт.
3. Мужтаҳид араб тилини мукаммал билиши зарур.
4. Ўзидан олдин ўтган уламо ва фуқаҳолар ихтилоф қилган масалаларни жуда яхши билиши керак.
5. Тақводор бўлиб, ҳаёт тарзини Қуръони карим ва суннати набавияга асослаган бў­лиши шарт.
Имоми Аъзамнинг “Китобус солат” (На­моз ҳақида китоб), “Китобул маносик” (Ҳаж тартиблари ҳақида китоб), “Китобуш шурут” (Шартномалар китоби), “Китобул фароиз” (Мерос илми ҳақида китоб), “Китобул олим вал мутааллим” (Устоз ва шогирд ҳақида китоб), “Китобул фиқҳил акбар” (Улуғ фиқҳ китоби), “Китобул васия” (Васиятнома китоби), “Китобул муснад” (Ҳадисга оид китоб) каби ўнлаб асарлари бўлиб, баъзиларини ўзлари таълиф этган бўлсалар, айримлари шогирдлари томонидан у зотнинг тавсия ва фатволари асосида тасниф этилган.
Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳ Пай­ғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг кўп ҳадисларини ёд билган. Ҳасан ибн Зиёд Имоми Аъзам шахсан ўзи тўрт минг ҳадис ривоят қилган, деб ёзган. Бу хусусда Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳ: “Менда ҳадис тўла сандиқлар бўлса-да, улардан фа­қат оз қисмини – зарурларини чиқардим”, деб эътироф этган.
Имоми Аъзамнинг “Муснад” асари жуда қимматли манба. Аввало, бу китоб Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳ ҳақида “оз ҳадис билади”, “раъйни ҳадисдан устун қўяди” каби асоссиз фикрлар ва бу гапларни ташиб юрувчилар учун раддиядир.
Иккинчидан, “Муснад”ни диққат билан ўқиган киши Имоми Аъзамнинг нақадар бағрикенг, айни чоғда динимиз равнақи учун ўта ҳарис олим бўлганини билиб олади. Айниқса, Имоми Аъзам Абдуллоҳ ибн Масъуд розийаллоҳу анҳу каби улуғ саҳобалардан илм ўргангани боис Қуръони карим оятларининг нозил бўлиш сабабларини жуда яхши билган.
Учинчидан, бу китобда намозга оид бир неча баҳсли масалалар ҳақида асосли жавоблар ёзилган. Масалан, ифтитоҳ такбирида қўлларнинг қулоқлар юмшоғигача кўтарилиши, намозда имомнинг қироати жамоат учун кифоя қилиши, “Омин”нинг махфий айтилиши каби масалаларни Имоми Аъзам раҳматуллоҳи алайҳ ҳар томонлама асослаб берган. Бу китобдан олинган фойда хато фикрларни сувда эриган туздек йўққа чиқаради.
Ушбу “Муснад” 1985 милодий, 1405 ҳиж­рий йилда Ливиянинг Байрут шаҳрида Мулла Али Қори Ҳанафий ёзган шарҳи билан бирга босилган. Ҳанафий мазҳабининг машҳур уламоси Мулла Али Қори “Муснад”га алоҳида меҳр билан ёндашиб, сўзларни луғат ва наҳв қоидалари билан шарҳлаш бароба­рида 53 бобдан иборат алоҳида-алоҳида шарҳ битган.
Аввало, Абу Ҳанифанинг устози Ҳаммод ибн Абу Сулаймон Муслим Ашъарий ҳақида муҳим маълумотлар бериб, “Муснад”нинг мақомини ишончли даражага кўтарган. “Муснад”да жами 665 та ҳадис келтирилган.
Биринчи ҳадисда Абу Ҳанифа Ҳаммод ибн Абу Сулаймон Муслим Ашъарийдан ҳадис иснодини зикр қилди. У Иброҳимдан, у Умар ибн Хаттоб розийаллоҳу анҳудан, Умар ибн Хаттоб розийаллоҳу анҳу Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам касал бўлган вақтларида олдиларига кирдилар. У зот сал кўтарилган сўри устида изхир билан қопланган бўйрада ёнбошлаб ётар эдилар. “Ота-онам сизга фидо бўлсин, эй Расулуллоҳ! Исро билан Қайсарлар ипакларга ўралиб ётибди, сиз эса шу ҳолда ётибсиз”, деди Умар розийаллоҳу анҳу. Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Эй Умар, уларга дунё, бизга охират бўлишига рози бўлмайсанми?” дедилар. Сўнг Умар розийаллоҳу анҳу Пайғамбари­миз соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг қўлларини ушладилар ва у зотнинг иситмаси жуда юқори экан. Умар розийаллоҳу анҳу: “Шундай иситмадан қийналасизми? Ҳолбуки, Сиз Аллоҳнинг пайғамбарисиз-ку”, дедилар. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Албатта, бу умматнинг ичида оғирроқ синовга кўпроқ пайғамбар йўлиқади. Ундан сўнг уларнинг яхшироқларига, сўнгра уларнинг яхшироқларига бўлади. Сизлардан олдинги пайғамбарлар ва умматлар ҳам худди шундай бўлган”, дедилар.
Иккинчи ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Ойша онамиз билан жаннатда бирга бўлганлари айтилади.
Учинчи ҳадисда банда жаннатда олий даражаларга етишиб, “Эй Раббим, менинг бунга яраша амалларим йўқ эди-ку”, деб ҳайрон бўлганида, унга бу даражалари балолар ва синовларга сабр қилгани туфайли берилгани айтилади.
Тўртинчи ҳадисда Ойша онамиз Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам билан яшаганларида уч кун кетма-кет қорни тўйиб нон емаганлари, машаққатда яшаганлари ва Набий алайҳиссалом вафотларидан сўнг неъматлар кўпайиб, турмуш фаровон бўлгани айтилади.
Хуллас, ҳадис илми Расулуллоҳ соллал­лоҳу алайҳи ва салламга бўлган имон ва муҳаббат асосида ҳикмат ва илмга эга бўлиш мақомидир. Бу борада Имоми Аъзамнинг “Муснад” асари ҳеч қандай шубҳага ўрин қолдирмайди.

Насиба АТАБАЕВА,
Ўзбекистон халқаро ислом академияси
2-курс магистранти

  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • padibet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • ayamjp
  • ayamjp
  • slot gacor 777
  • slot gacor
  • ayamjp
  • ayamjp
  • ayamjp
  • slot gacor hari ini
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • desabet
  • desabet
  • rejekibetapk77.online -hoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • bandar togel
  • slot gacor
  • judi bola
  • slot gacor
  • toto slot
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot88
  • slot gacor
  • slot 5k
  • slot depo 5k
  • toto slot
  • slot gacor
  • toto
  • toto togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • hongkong pools
  • depo 5k
  • situs toto
  • situs toto
  • situs togel
  • situs togel
  • hk pools
  • situs toto
  • situs togel
  • bandar togel
  • slot gacor
  • bandar togel
  • desabet
  • toto togel
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto slot
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel 4d
  • situs toto
  • desabet
  • toto slot
  • toto slot
  • slot gacor
  • judi bola
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel 4D
  • kudamania
  • rejekibet
  • situs togel
  • slot gacor
  • toto togel
  • Slot Gacor Hari Ini
  • toto togel
  • kudamania
  • slot gacor
  • toto togel
  • slot dana
  • situs toto
  • slot gacor
  • toto togel
  • situs togel
  • situs toto
  • slot resmi
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot hoki
  • slot gacor
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs slot
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot88
  • slot gacor
  • slot gacor
  • judi bola
  • slot hoki
  • slot hoki
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • kudahoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • judi bola
  • judi bola
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • situs togel
  • toto slot
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • situs togel
  • situs togel
  • bandar togel
  • slot resmi
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot gacor
  • slot resmi
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto slot
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot dana
  • hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot maxwin
  • desabet
  • slot gacor
  • situs toto
  • desabet
  • slot gacor
  • desa bet
  • desabet
  • Kudahoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot maxwin
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot resmi
  • situs hk pools
  • desabet
  • slot gacor
  • slot hoki
  • desabet
  • desabet
  • ayamjp
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • togel
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs togel
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs togel
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • togel
  • kuda hoki
  • desabet
  • situs judi
  • desabet
  • situs gacor
  • desabet
  • situs gacor
  • desa bet
  • desabet
  • toto
  • desabet
  • desabet
  • togel
  • desabet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs toto
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot 5k
  • desa bet
  • slot gacor
  • situs gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet