Мақолалар

Бир ҳижрат можароси

Чоп этилди Noyabr 23, 2023 Бир ҳижрат можаросиda fikr bildirishni o'chirish

Ҳабашистонга ҳижрат қилган мусулмонлардан бири бўлган мўминларнинг онаси Умму Салама розияллоҳу анҳо ҳикоя қилади:

Ҳабашистонга ҳижрат қилганимизда у ернинг ҳукмдори жуда яхши кутиб олди. Мусулмон бўлганимиз учун хўрланмасдик, ҳеч қандай азият кўрмасдан Аллоҳга ибодат қилардик, бизни ранжитадиган ножуя сўз эшитмасдик. Бизнинг маза қилиб яшаётганимиздан хабар топган Макка мушриклари бизни юртимизга қайтариб кетиш учун Ҳабашистон ҳукмдорига жасоратли иккита одамни юборишга ва улар воситаси ила Маккадан қимматбаҳо молларни ҳадяга келтирмоққа қарор қилибдилар. Ҳукмдорга юборган энг қийматли ҳадялари тери экан. Жуда кўп миқдорда тери тўплабдилар.

Ҳабашистондаги зодагонларга ҳам ҳадялар келтиришни назардан қочирмабдилар. Вакил қилиб Абдуллоҳ ибн Абу Робиа билан Амр ибн Осни танлабдилар ва уларга бу ерда нима дейишларни бирма-бир тушунтириб, бундай дебдилар: “Мусулмонлар ҳақида ҳукмдор билан кўришишдан олдин зодагонларга ҳадялар беринг. Ундан кейин  ҳукмдорнинг ҳадясини тақдим қилинг ва ҳукмдордан мусулмонлар билан бирор сўз гаплашмасидан уларни сизга топширишларини сўранг”.

Вакиллар ана шу топшириқларни олиб Маккадан чиқиб Ҳабашистонга келдилар. У вақтда биз ҳукмдордан жуда ҳам мамнун эдик, бизга жуда ҳам яхши муносабатда эдилар. Вакиллар ҳукмдорнинг ҳузурига чиқишдан олдин зодагонларга  ҳадяларини берибдилар ва уларга бундай дебдилар:

“Бизнинг мамлакатимиздан баъзи ақли ноқис ёшлар Ҳабашистонга келдилар. Улар ўзларининг динларини тарк этгани каби сизнинг динингизга ҳам кирмадилар. Сиз ҳам, биз ҳам билмайдиган бошқа бир динга эътиқод қила бошладилар. Уларнинг яқинлари қайтариб олиб кетишимиз учун ҳукмдорингизга бизни юбордилар. Ушбу ёшлар ҳақида ҳукмдорингиз билан гаплашган вақтимизда уларни бизга топширишлари ва улар айтадиган гапларга қулоқ солмаслиги учун ҳукмдорга таъсир ўтказиб турсангиз. Чунки яқинлари уларнинг аҳволини ва қилаётган ишларининг қанчалар ёмон эканликларини ўзларидан кўра яхшироқ биладилар”.

Ҳабашистонлик зодагонлар уларнинг таклифларига рози эканликларини айтибдилар. Шундан кейин ушбу икки вакил ҳукмдорнинг қабулига кириб совғаларини топширибди. Сўнг эса сўз олиб бундай дебдилар: “Ҳукмдор ҳазратлари! Баъзи ақли ноқис ёшларимиз сизнинг мамлакатингизга келдилар. Ўз динларини тарк этганлари камдек сизнинг динингизга ҳам кирмадилар. Сиз ҳам, биз ҳам билмайдиган бошқа бир динга эътиқод қила бошладилар. Уларнинг оталари, амакилари ва яқин қариндошларидан бўлган ўлкамизнинг пешволари уларни юртимизга қайтариб олиб кетишимиз учун бизни ҳузурингизга вакил қилиб юбордилар. Чунки улар бу ёшларнинг аҳволларини, қилган ишларининг хатолигини уларнинг ўзларидан яхшироқ биладилар”.

Макка вакилларининг энг қўрққан нарсаси – ҳукмдорнинг мусулмонларни ўз ҳузурига чақириб, уларнинг гапларини эшитмоғи эди. Шу чоқда у ердаги зодагонлардан бири:

“Ҳукмдор ҳазратлари! Бу вакиллар тўғри айтяптилар. Уларнинг аҳволларини ва қилган ишларининг хато эканлигини яқинлари яхшироқ биладилар. Уларни шу элчиларга топшириш керак. Уларни мамлакатига олиб бориб яқинларига топширсинлар”, дебди.

Ҳукмдорнинг бу сўздан жаҳли чиқибди ва бундай дебди: “Қасам ичаманки, уларни буларнинг қўлларига топширмайман. У одамлар менинг ўлкамга ёрдам истаб, бошпана сўраб келди. Бошқалардан кўра мени танлаб, менга ишониб келган одамларни шунчаки топшириб юбора олмайман. Уларни ҳузуримга чақираман. Бу икки шахснинг айтган гапларнинг қанчалик тўғри эканлигини уларнинг ўзларидан ҳам сўраб кўраман. Ўшанда кўрамиз. Агар улар булар таърифлагани каби бўлса, уларни буларга топшириб мамлакатига жўнатиб юбораман. Агар бундай бўлмаса, уларни буларнинг қўлларига топшириб қўймайман. Менинг мамлакатимда бўлган вақтлари давомида уларни муҳофаза қиламан”.

Шундан сўнг ҳукмдор мусулмонларга хабарчи юбориб, уларни ҳузурига чақирди. Буни эшитган мусулмонлар ўзаро тўпландилар. Ҳукмдорга нима деб жавоб беришни маслаҳатлашдилар. Сўнгра эса: “Аллоҳга қасамки, нимани билсак, тўғрисини айтамиз, Пайғамбар алайҳиссалом буюрган нарсаларни сўзлаб берамиз. Ундан кейин нима бўлса, бўлсин”, деган қарорга келдилар.

Мусулмонлар ҳукмдорнинг ҳузурларига кириб борганларида диний олимларнинг шу ерга жам қилиниб, китобларини олдиларига очиб қўйган ҳолда уларни кутиб турганини кўрдилар.

Ҳукмдор мусулмонлардан:

– Жонингизни хавотирга қўйиб ўз юртингизни тарк этишга сабаб бўлган бу дин қандай дин ўзи?  На менинг динимга, на бошқа миллатларнинг динига кирмаганингизга кўра, унга қаттиқ ишонасиз, қани менга ҳам бир сўзлаб беринг-чи, динингизни, – деди.

Мусулмонларнинг номидан Жаъфар ибн Абу Толиб гапирадиган бўлди ва шуларни сўзлади:

– Эй ҳукмдор! Биз жоҳил бир жамоат эдик. Бутларга сиғинардик, ўлимтик ҳайвонларнинг гўштларини ердик, ҳар хил ахлоқсизликлар қилардик. Биродарларимиз билан муомалани узардик, қўшнилар билан ёмон муомала қилардик. Кучлиларимиз кучсизларни эзардик. Биз ана шу ҳолда эканимизда Аллоҳ таоло бизга ўз ичимиздан бир Пайғамбар юборди. Ота-боболарини таниганимиз, тўғрилигини, ишончли эканини, иффатли ва ҳаёли эканини билган кишимизни бизга Пайғамбар қилди…

У бизни фақат Аллоҳга эътиқод қилишга, Унга ибодат этишга даъват этди. Бизни ўзимиз ва оталаримиз сиғинган тошдан, ёғочдан қилинган бутларга сиғинишдан воз кечишимизга даъват этди. Бизни тўғри сўзли бўлишга, омонатга хиёнат қилмасликка, қарниндош-уруғларимизга меҳрибон бўлишга, қўшниларимиз билан яхши муносабатда бўлишимизга амр қилди. Ҳаромлардан, қон тўкишдан узоқ бўлишимизни истади.

Бизни турли хил бемазагарчиликлардан, юзни қизартирадиган сўз ва ҳаракатлардан, ёлғон сўзламоқдан, етим молини емоқдан, иффатли аёлларга туҳмат қилмоқдан қайтарди. Фақат Аллоҳни танишга, Аллоҳдан бошқасини илоҳ деб ҳисобламасликка, шунинг билан бирга намоз ўқишга, закот беришга, рўза тутишга амр этди.

Жаъфар бу амрларини унга санаб берди. Сўнгра сўзини бундай давом эттирди:

– Биз ҳам фақат Аллоҳга ибодат қилдик. Ундан бошқасини илоҳ деб билмадик. Унинг бизга “Бу ҳаромдир”, деганини ўзимизга ҳаром қилдик. “Шу ҳалолдир”, деганини ҳалол деб билдик. Шу сабабли ўз халқимиз бизга душман бўлди. Бизни ҳар тарафдан сиқувга олди. Бизни динимизни тарк этишга мажбурлади. Аллоҳга ибодат этишни қўйиб бутларга сиғинишимизни, бир вақтлар қилган ҳар хил ёмонликларимизни қилишимизни истади. Бу билан ҳам кифояланмадилар, бу ишларни бизга мажбурлаб қилдирмоқчи бўлдилар. Зулм қилиб чидаб бўлмас даражага етказдилар. Бизни динимиздан узоқлаштириш учун нимага қодир бўлса ҳаммасини қилдилар. Ана шу азоб-уқубатлардан қочиб сизнинг юртингизга бош уриб келдик. Сизни бошқалардан афзал билдик ва сизнинг ёнингизда бўлишни истадик.

Эй ҳукмдор! биз энди сизнинг ёнингизда ҳеч қандай зулмга учрамасликдан умид қиламиз.

Шунда ҳукмдор Жаъфарга:

– Пайғамбарингизнинг Аллоҳдан олиб сизга келтирган буйруқлардан ёд олганларингиз борми? – деб сўради. У:

– Ҳа, бор, – деди.

Ҳукмдор:

– Уни менга ўқи! – деди.

Марям сурасининг бош тарафидан Закариё алайҳиссаломнинг дуоси шарофати билан Яҳё алайҳиссаломнинг дунёга келиши ва ҳазрати Исонинг туғилиши билан боғлиқ оятларни ўқишни бошлади.

Буни эшитган ҳукмдор кўп йиғлади, кўзёшлари соқолини ҳўл қилиб юборди. Диний олимлар ҳам олдиларидаги китобларни ҳўл қилиб юборадиган даражада кўп йиғладилар.

Кейин ҳукмдор Макка вакилларига юзланиб:

– Бу диндагилар билан Мусонинг келтирганлари айни манбадан келган сўзлардир. Энди кетинг, уларни сизга ҳеч қачон топшириб қўймайман, уларга ҳеч ким тегина олмайди, – деди.

Макка вакиллари ҳукмдорнинг қабулидан чиққанидан сўнг Амр ибн Ос:

– Қасамки, эртага ҳукмдорнинг қабулига яна кираман ва мусулмонликнинг уларнинг динларига қарши келадиган тарафларидан хабар бераман, шундай қилиб, уларнинг тирикчилигини, хотиржамлигини бузаман, – деди.

Бизнинг ҳақимизда нисбатан инсофлироқ бўлган Абдуллоҳ ибн Робиа эса:

– Бундай қилма! Улар бизга қарши бўлсалар ҳам орамизда қариндош-уруғчилик бор, – деди.

– Йўқ, – деди Амр. – Қасамки, ҳукмдорга уларнинг Марям ўғли Исонинг бир қул эканини илгари суришларини айтиб бераман.

Эртаси куни Амр ибн Ос яна ҳукмдорнинг қабулига кирди ва унга:

– Ҳукмдор ҳазратлари! Мусулмонлар Марям ўғли Исо ҳақида жуда хунук гапларни айтадилар. Ишонмасангиз, уларни ҳузурингизга чақириб Исо ҳақида нима дейишларини ўзларидан сўраб кўринг, – деди.

Ҳукмдор мусулмонлардан Исо алайҳиссалом ҳақи нима дейишларини сўраш учун одам юбориб уларни ҳузурига чақиртирди. Биз бу ерда ўша кунга қадар бунчалик қаттиқ сиқилмаган эдик.

Мусулмонлар яна тўпландилар. Бир-бирларига: “Ҳукмдор  ҳазрати Исо ҳақида савол сўраса нима деб жавоб берамиз?” дедилар.

Сўнгра шу қарорга келдилар:

“Ҳазрати Исо ҳақида Аллоҳ таоло нимани хабар қилган бўлса, Пайғамбаримиз нимани ўргатган бўлсалар, ўшани айтамиз, сўнгра нима бўлса, бўлсин”, дедилар.

Эртаси куни ҳукмдор ҳузурига кирган мусулмонлардан:

– Марям ўғли Исо ҳақида фикрингиз қандай? – деб сўради.

Жаъфар ибн Абу Толиб бундай жавоб берди:

– Марям ўғли Исо ҳақида Пайғамбаримизнинг бизга ўргатганларини айтамиз. Ҳазрати Исо Аллоҳнинг қули, пайғамбари, руҳи, ва покиза бир қиз бўлган Марямга юборган калимасидир.

Шунда ҳукмдор ерга эгилиб бир чўп олди ва:

– Ҳазрати Исо борасида бизнинг эътиқодимиз билан сенинг сўзлаганларинг орасида шу чўп қадар ҳам фарқ йўқ, – деди.

Ҳукмдорнинг атрофидаги бу ҳолни кўрган зодагонлар минғирлай бошладилар.  Ҳукмдор уларга:

– Қабул этмасангиз ҳам ҳақиқат шу! – деди.

Сўнгра мусулмонларга юзланди:

– Сиз ҳам бораверинг, менинг ўлкамда буткул муҳофаза ичидасиз. Сизга тил теккизган киши жазосини олади. Ичингиздан бирортангизни жазога тортмоқ учун менга тоғ қадар олтин берсалар ҳам мен бунга рози бўлмайман.

Булар олиб келган ҳадяларни ўзларига қайтариб беринг. Бизнинг бу ҳадяларга эҳтиёжимиз йўқ. Аллоҳ таоло менга салтанатни бергани учун мендан пора олмади-ку, мен нега бошқалардан пора олишим керак экан! – деди.

Маккалик вакиллар олиб келган совғаларни ўзларига қайтариб бердилар. Улар жуда ҳам музтар бўлиб қайтиб кетдилар. Биз эса ўша кундан бошлаб Ҳабашистонда янада эркинроқ яшадик[1].

Профессор, доктор Меҳмет Яшар КАНДЕМИРнинг “Саҳобадан 101 хотира” китобидан

Таржимон: Дамин ЖУМАҚУЛ


[1] Аҳмад ибн Ҳанбал, Муснад, I, 202-203, V, 290-290; Ҳайсамий, Мажмауз-завоид, VI, 24-27

  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • padibet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • ayamjp
  • ayamjp
  • slot gacor 777
  • slot gacor
  • ayamjp
  • ayamjp
  • ayamjp
  • slot gacor hari ini
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • desabet
  • desabet
  • rejekibetapk77.online -hoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • bandar togel
  • slot gacor
  • judi bola
  • slot gacor
  • toto slot
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot88
  • slot gacor
  • slot 5k
  • slot depo 5k
  • toto slot
  • slot gacor
  • toto
  • toto togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • hongkong pools
  • depo 5k
  • situs toto
  • situs toto
  • situs togel
  • situs togel
  • hk pools
  • situs toto
  • situs togel
  • bandar togel
  • slot gacor
  • bandar togel
  • desabet
  • toto togel
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto slot
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel 4d
  • situs toto
  • desabet
  • toto slot
  • toto slot
  • slot gacor
  • judi bola
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel 4D
  • kudamania
  • rejekibet
  • situs togel
  • slot gacor
  • toto togel
  • Slot Gacor Hari Ini
  • toto togel
  • kudamania
  • slot gacor
  • toto togel
  • slot dana
  • situs toto
  • slot gacor
  • toto togel
  • situs togel
  • situs toto
  • slot resmi
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot hoki
  • slot gacor
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs slot
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot88
  • slot gacor
  • slot gacor
  • judi bola
  • slot hoki
  • slot hoki
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • kudahoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • judi bola
  • judi bola
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • situs togel
  • toto slot
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • situs togel
  • situs togel
  • bandar togel
  • slot resmi
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot gacor
  • slot resmi
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto slot
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot dana
  • hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot maxwin
  • desabet
  • slot gacor
  • situs toto
  • desabet
  • slot gacor
  • desa bet
  • desabet
  • Kudahoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot maxwin
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot resmi
  • situs hk pools
  • desabet
  • slot gacor
  • slot hoki
  • desabet
  • desabet
  • ayamjp
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • togel
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs togel
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs togel
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • togel
  • kuda hoki
  • desabet
  • situs judi
  • desabet
  • situs gacor
  • desabet
  • situs gacor
  • desa bet
  • desabet
  • toto
  • desabet
  • desabet
  • togel
  • desabet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs toto
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot 5k
  • desa bet
  • slot gacor
  • situs gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet