Мақолалар

Билмайман – фазилатли эътироф

Чоп этилди Oktabr 22, 2024 Билмайман – фазилатли эътирофda fikr bildirishni o'chirish

Юқори технология ва ахборот асрида яшаяпмиз. Истаган саволингизнинг жавоби смартфонингизда. Интернетга жойланган катта ҳажмдаги маълумот манбалари бир қарашда мактаб ўқувчисини профессор билан тенглаштириб қўяётганга ҳам ўхшайди. Ана шу паллада айрим ғаразли кимсалар ўзлари интернетдан жавобини кўриб олган ва кўрган ўша жавобини тўғри деб билган саволини олимларни синаш учун беришмоқда ва баҳсга киришиб, уларнинг обрўсини тўкишни қасд қилишмоқда. Бундай ҳолатда аҳли илмларга “билмайман” сўзи ёрдамчи бўлгани кўп бора исботини топган.

Дарҳақиқат, мазҳаббошимиз Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳнинг машҳур шогирди, Ҳорун ар-Рашид даврида халифаликнинг бош қозиси бўлган Имом Абу Юсуфдан бир савол сўрашганида, “Билмайман”, деб жавоб беради. Шунда савол берган киши: “Шуни ҳам билмасангиз, нега маош оласиз”, деб таъна қилади.    

Абу Юсуф: “Мен маошни билганларимга оламан, билмаганларимга олганимда давлат хазинасининг ҳаммаси ҳам етмаган бўлар эди”, дейди. 

Кунларнинг бирида Имом Молик раҳматуллоҳи алайҳнинг ҳузурига узоқ юртдан бир гуруҳ одамлар ўзларини қизиқтирган саволларига жавоб сўраб келишади. Бироқ Имом 40 та саволдан 36 тасининг жавобини билмаслигини айтади.

Улар: “Эй Имом, биз узоқ юртдан узун йўл босиб, фалон-фалон масалалардаги шубҳа-гумонларимизга барҳам берасиз, деган умидда келдик. Энди юртимизга қайтиб борганимизда бизни ана шу саволларга жавоб олиб келади, деб кутаётган юртдошларимизга нима деймиз”, дейдилар. Имом: “Уларга Молик билмас экан денг”, деб жавоб беради.   

Ибн Масъуд розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Кимки ўзидан сўралган ҳар бир масалага фатво бераётган бўлса, билингки, у ақлдан озган” (Доримий).

Шунингдек, Зайд ибн Собит розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Унга бирор нарса ҳақида савол билан мурожаат қилишса, у зот: “Шундай бўлганмиди?” деб сўрарди.

“Йўқ”, деб жавоб беришса, унда “Қани содир бўлаверсин-чи!” дерди (Хотиб Бағдодий).

Имом Шаъбий: “Билмайман, дейиш бу – илмнинг ярмидир”, деган эди.

Ушбу мисоллардан аён бўлмоқдаки, улуғлар жавоб беришга ҳар доим шошилмаган ва “билмайман” дейишдан истиҳола қилмаган. Бироқ ҳозирги кунда орамизда у ёки бу саволга жавобни билмаслигини тан олишга журъат этадиган инсонлар ниҳоятда кам. Таассуфки, бундай кезларда баъзилар бир нарсалар ўйлаб топишни ва ўз хулосалари билан жавоб беришни бошлайдилар.  

Бинобарин, олим одамнинг ўзидан кутилган жавобни билмаслиги ва билмаслигини тан олиши осон эмас. Шунинг учун ҳам одамлар “билмайман” деган жавобдан қочиш учун ўзларининг ночор жавобларини таклиф қиладилар.

Модомики, пайғамбарларнинг имоми Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам ўзлари билмаган саволга Парвардигоридан хабар келгунича жавоб беришга шошилмаган эканлар, бу одамларнинг нима учун бундай қилишлари ақлга мувофиқ ишми!

 Жубайр ибн Мутъима розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Пайғамбар алайҳиссаломдан бир одам “Шаҳарнинг ичидаги энг ёмон жой қаер?” деб сўради. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Билмайман”, деб жавоб бердилар. Шу онда Жибрил алайҳиссалом пайдо бўлди. У зот: “Ё Жибрил, шаҳардаги энг ёмон жой қаер?” деб сўрадилар. Жибрил алайҳиссалом: “Аллоҳдан сўраб ўрганмагунимча билмайман”, деб жавоб берди. 

Шундан кейин Жибрил алайҳиссалом кетди ва Аллоҳ қанча вақтни ирода қилган бўлса, ўшанда келди ва: “Ё Муҳаммад (соллаллоҳу алайҳи ва саллам), сиз мендан шаҳардаги энг ёмон жойни сўраган эдингиз ва мен сизга билмаслигимни айтган эдим. Мен Раббимиздан шу саволни сўрадим. Раббимиз: “Шаҳардаги энг ёмон жой – бозор”, деб жавоб берди”, деди (Имом Аҳмад ривояти). 

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам одамларнинг энг яхшиси бўлганлари учун одамлар у зотнинг ҳар бир сўзига ишонсалар ҳам ўзлари билмаган нарсаларни айтмасдилар. Аллоҳнинг Расули, фаришталарнинг улуғи, саҳобийлар, мазҳаббошилар ва бошқа буюк олимлар “Билмайман”, дейишдан қўрқмасдилар. 

Улар илмсизлик билан гапирганларга бериладиган жазони чегара сифатида қабул қилганлар ҳамда тавозени сақлаганларнинг қадр-қимматини билганлар.

Қачон сизга савол беришса ва сиз у саволнинг жавобини билмасангиз, билмаслигингизни айтишдан андиша қилманг. Қиёматда Аллоҳ таоло олдида илмсиз ҳолда жавоб берганингиз учун жазойингизни кутиб даҳшатда тургандан кўра, билмаганингизни айтиб, одамлар олдида хижолат бўлганингиз енгилроқ.

Ҳамма саволларга олди-ортига қарамай жавоб бериб, билимдонлиги билан мақтанган кимса ўзининг жоҳиллигини намоён қилади, холос. Аксинча, “Бу саволнинг жавобини билмайман, ўрганиб, кейин жавоб бераман”, деган киши олимдир.  Шундай экан, аҳли илмларга қийинроқ савол бериб қолинса, тусмоллаб жавоб беришга шошилмасдан “Китоб кўриб ўрганиб жавоб бераман”, дейилса тузук бўлади, иншоаллоҳ. 

Дамин ЖУМАҚУЛ тайёрлади.

  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • padibet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • ayamjp
  • ayamjp
  • slot gacor 777
  • slot gacor
  • ayamjp
  • ayamjp
  • ayamjp
  • slot gacor hari ini
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • desabet
  • desabet
  • rejekibetapk77.online -hoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • bandar togel
  • slot gacor
  • judi bola
  • slot gacor
  • toto slot
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot88
  • slot gacor
  • slot 5k
  • slot depo 5k
  • toto slot
  • slot gacor
  • toto
  • toto togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • hongkong pools
  • depo 5k
  • situs toto
  • situs toto
  • situs togel
  • situs togel
  • hk pools
  • situs toto
  • situs togel
  • bandar togel
  • slot gacor
  • bandar togel
  • desabet
  • toto togel
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto slot
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel 4d
  • situs toto
  • desabet
  • toto slot
  • toto slot
  • slot gacor
  • judi bola
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel 4D
  • kudamania
  • rejekibet
  • situs togel
  • slot gacor
  • toto togel
  • Slot Gacor Hari Ini
  • toto togel
  • kudamania
  • slot gacor
  • toto togel
  • slot dana
  • situs toto
  • slot gacor
  • toto togel
  • situs togel
  • situs toto
  • slot resmi
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot hoki
  • slot gacor
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs slot
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot88
  • slot gacor
  • slot gacor
  • judi bola
  • slot hoki
  • slot hoki
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • kudahoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • judi bola
  • judi bola
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • situs togel
  • toto slot
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • situs togel
  • situs togel
  • bandar togel
  • slot resmi
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot gacor
  • slot resmi
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto slot
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot dana
  • hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot maxwin
  • desabet
  • slot gacor
  • situs toto
  • desabet
  • slot gacor
  • desa bet
  • desabet
  • Kudahoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot maxwin
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot resmi
  • situs hk pools
  • desabet
  • slot gacor
  • slot hoki
  • desabet
  • desabet
  • ayamjp
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • togel
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs togel
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs togel
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • togel
  • kuda hoki
  • desabet
  • situs judi
  • desabet
  • situs gacor
  • desabet
  • situs gacor
  • desa bet
  • desabet
  • toto
  • desabet
  • desabet
  • togel
  • desabet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs toto
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot 5k
  • desa bet
  • slot gacor
  • situs gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet