Мақолалар

Фатво билан тақво масаласига тегишли бўлганда…

Чоп этилди Avgust 6, 2025 Фатво билан тақво масаласига тегишли бўлганда…da fikr bildirishni o'chirish

Вобиса ибн Маъбад Асадий розияллоҳу анҳу ривоят қилади: «Мен Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига бордим. Мен у зотдан яхшилик ёки гуноҳдан бирор нарса қолдирмай сўраш истагида эдим. У зотнинг атрофларида бир гуруҳ мусулмонлар бўлиб, фатво сўрар эдилар. Мен уларнинг ораларини ёриб ўта бошладим. Улар менга: “Эй Вобиса, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг олдиларидан ўтма!” дейишди. Мен эса: “Мени тинч қўйинглар, мен у зотга яқинлашмоқчиман. Чунки у зот одамлар орасида мен яқинлашишни энг яхши кўрган кишимдир”, дедим. Шунда Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Вобисани тек қўйинглар. Яқин кел, эй Вобиса”, дедилар. Бу гапни икки ёки уч марта такрорладилар. Мен у зотга яқинлашиб, қаршиларига ўтирдим. “Эй Вобиса, мен сўзлайми ёки ўзинг сўрайсанми?” дедилар. Мен: “Йўқ, ўзингиз айтиб беринг”, дедим. У зот: “Сен мендан яхшилик ва гуноҳ ҳақида сўраш учун келдинг”, дедилар. Мен: “Ҳа”, дедим. У зот бармоқларини йиғдилар ва улар билан кўксимга ишора қилиб дедилар: “Эй Вобиса, қалбингдан фатво сўра, нафсингдан фатво сўра” – бу сўзни уч марта такрорладилар – “Яхшилик нафс тасалли топадиган, гуноҳ эса, гарчи одамлар сенга фатво берса ҳам, қалбни безовта қиладиган, кўксингда иккиланишни пайдо қиладиган нарсадир”» (Имом Аҳмад ривояти).

Бу ҳадисни қандай тушуниш борасида икки хил қараш бор:

Биринчиси, бу ҳадис қалби иймон нури билан ёришган, тақво ва маърифатда юксалган барча мўминларга тааллуқли. Яъни, шундай киши бирор ишнинг ҳалоллиги ёки жоизлигида шубҳага тушса ва у ҳақда муфтий ё илм эгаларидан қониқарли жавоб ололмаса, бундай ҳолда ўз қалбига мурожаат қилиши мумкин.

Мулла Али Қорий раҳимаҳуллоҳ бундай дейди: «Айтиладики, бу буйруқ (яъни “қалбингдан фатво сўра”)дан мурод зеҳни ўткир, фикри тўғри, руҳий камолотга етган ва қалби соф бўлган кишилардир. Чунки бундай кишиларнинг нафси табиатан яхшиликка мойил бўлади ва ёмонликдан ўзини олиб қочади. Зеро, ҳар бир нарса ўзига мос бўлган нарса сари интилади ва ўзига зид бўлган нарсадан узоқлашади. Бундай нафслар кўп ҳолларда тўғри фикр сари илҳомлантирилади.

Турбуштий раҳимаҳуллоҳ айтади: “Гарчи ушбу таъвил (буйруқни муайян шахсларга хос деб тушуниш) нотўғри бўлмаса-да, аммо уни умумий маънода тушуниб, тақводор ва дин доирасида яшовчи мўминларга нисбат бериш афзал ва ҳаққа яқинроқдир”» (“Мирқотул мафатийҳ”).

Ҳофиз Ибн Ражаб Ҳанбалий раҳимаҳуллоҳ “Жомеъул улум вал ҳикам” асарида айтади: “Агар Аллоҳ таоло ёки Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламдан ҳамда саҳобалар ва салафи солиҳлар каби сўзига эргашиладиган зотлардан ҳам унга оид далил келмаган бирор иш борасида иймонда собит, маърифату яқийн (ишончли илм)га эга мўминнинг кўнглида шубҳа пайдо бўлса, шунингдек, бу ҳақда бирор ишончли фатво берувчидан жавоб ололмаса, у ҳолда ўша киши қалбига қулоқ солиши лозим”.

Иккинчиси, бу ҳадис фақат Вобиса розияллоҳу анҳунинг ўзигагина тегишли. Яъни Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам унда мавжуд баъзи сифат ва қобилиятни ҳисобга олиб шундай деганлар. Шунинг учун бу ҳадиснинг ҳукмини ҳаммага татбиқ этиш жоиз эмас.

Ҳужжатул Ислом Имом Ғаззолий бундай дейди: “Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам бу гаплари билан ҳар бир одамни қалбдан фатво сўрашга буюрмаганлар. Балки бу кўрсатмани фақат Вобисага айтганлар. Чунки унда бу сўзнинг айтилишига сабаб бўладиган бир ҳолат бор эди” (“Иҳёу улумид дин”).

Ҳадисни бошқача йўл билан ҳам изоҳлаш мумкин. Яъни бу сўз мўминнинг шахсий ҳаётида эҳтиёткорлик билан иш тутиши, тақво ва эҳтиёт чорасини кўзлаш масаласига оид бўлиб, унинг ҳеч қандай ҳалол-ҳаромнинг чегарасини билишга алоқаси йўқ.

Эҳтиёт чорасини тутиш – яхши амал, чунки у ихтилофдан холи бўлади. Бу эса шариатда мустаҳаб ишлардан саналади.

Шу боис ҳадисни шариат ҳукмларини билиш ва бир ишнинг тўғри-нотўғрилигини ажратиш шахсий руҳий таъб ёки ҳис-туйғуларга асосланади, деган маънода тушунмаслик керак. Зеро, шариатимизда ҳалол-ҳаромни, тўғри-нотўғрини фарқлаш, ажратиб олиш аниқ далил-исботлар, ҳужжатлар, буйруқ ва кўрсатмаларга асосланади. Далил-ҳужжат ёки ишончли фатвога асосланган масалада қалбдаги тараддуд ёки шубҳанинг эътибори йўқ. Чунки бу ҳолатда ҳар бир мўмин унга (ишончли манба ёки фатвога) амал қилиши лозим. Илло, иш фатво билан тақво масаласига тегишли бўлган ҳоллардагина ҳар ким ўз қалбидан фатво сўраши мумкин.

Манбалар асосида

Азизбек ХОЛНАЗАРОВ

тайёрлади.

  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • padibet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • ayamjp
  • ayamjp
  • slot gacor 777
  • slot gacor
  • ayamjp
  • ayamjp
  • ayamjp
  • slot gacor hari ini
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • desabet
  • desabet
  • rejekibetapk77.online -hoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • bandar togel
  • slot gacor
  • judi bola
  • slot gacor
  • toto slot
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot88
  • slot gacor
  • slot 5k
  • slot depo 5k
  • toto slot
  • slot gacor
  • toto
  • toto togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • hongkong pools
  • depo 5k
  • situs toto
  • situs toto
  • situs togel
  • situs togel
  • hk pools
  • situs toto
  • situs togel
  • bandar togel
  • slot gacor
  • bandar togel
  • desabet
  • toto togel
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto slot
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel 4d
  • situs toto
  • desabet
  • toto slot
  • toto slot
  • slot gacor
  • judi bola
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel 4D
  • kudamania
  • rejekibet
  • situs togel
  • slot gacor
  • toto togel
  • Slot Gacor Hari Ini
  • toto togel
  • kudamania
  • slot gacor
  • toto togel
  • slot dana
  • situs toto
  • slot gacor
  • toto togel
  • situs togel
  • situs toto
  • slot resmi
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot hoki
  • slot gacor
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs slot
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot88
  • slot gacor
  • slot gacor
  • judi bola
  • slot hoki
  • slot hoki
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • kudahoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • judi bola
  • judi bola
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • situs togel
  • toto slot
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • situs togel
  • situs togel
  • bandar togel
  • slot resmi
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot gacor
  • slot resmi
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto slot
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot dana
  • hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot maxwin
  • desabet
  • slot gacor
  • situs toto
  • desabet
  • slot gacor
  • desa bet
  • desabet
  • Kudahoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot maxwin
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot resmi
  • situs hk pools
  • desabet
  • slot gacor
  • slot hoki
  • desabet
  • desabet
  • ayamjp
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • togel
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs togel
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs togel
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • togel
  • kuda hoki
  • desabet
  • situs judi
  • desabet
  • situs gacor
  • desabet
  • situs gacor
  • desa bet
  • desabet
  • toto
  • desabet
  • desabet
  • togel
  • desabet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs toto
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot 5k
  • desa bet
  • slot gacor
  • situs gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet