Сукутимиз тафаккур бўлсин
Беҳуда, мазмунсиз гапларни кўп гапириш яхши эмас. Ёмон ва хунук сўзларни гапириб юрадиган кишининг олдидан яхши одамлар қочиб, атрофига пасткаш, худбин кишилар йиғилади. Ўринсиз гапларни гапиришдан кўра, жим туриш афзал. Пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)га: “Доимий сукутни лозим тут. Албатта, у шайтонни ҳайдовчи ва дин ишларингда сенга кўмакчидир”, деб насиҳат қилганлар (Ҳоким ривояти).
Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу): “Ё Аллоҳнинг расули, нажот нимада?” деб сўраганида, у зот: “Тилингни тий ва хатоларинг (гуноҳларинг) учун йиғла”, дедилар (Имом Термизий ривояти).
Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) бу тарзда дуо қилганлар: “Гапириб, бирор фойдани қўлга киритган ёки жим туриб саломат қолган бандани Аллоҳ раҳм қилсин”.
Ҳазрат Али (каррамаллоҳу важҳаҳу) айтадилар: “Кимнинг гапи кўпайса, хатоси кўпаяди. Кимнинг хатоси кўпайса, ҳаёси камаяди. Кимнинг ҳаёси камайса, тақвоси кетади. Кимнинг тақвоси кетса, қалби ўлади. Қалби ўлган кимса эса дўзахга маҳкум”. Аллоҳ таоло марҳамат қилади:
“Уларнинг кўп шивирлашиб гаплашишларида яхшилик йўқдир. Магар садақа беришга, эзгуликка ёки одамлар ўртасини ислоҳ қилишга буюрган бўлсалар, бу яхшидир. Кимда-ким Аллоҳ ризоси учун шу ишларни қилса, унга улкан мукофот беражакмиз”(Нисо, 114).
Пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) хутбаларидан бирида: “Тилини боғлаб, уни тийган кишига ва қўлини яхшиликка ёйган кишига жаннат бўлсин! Ва яна молининг ортиқчасидан инфоқ қилган ва гапининг ортиқчасини ушлаб қолган одамга ҳам жаннат бўлсин!” деганлар.
Тил аъзоларнинг энг хатарлиси, агар унга эътиборсиз бўлсак, биз учун катта ташвишлар келтиради. Пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) ўзларининг муборак ҳадисларида айтганларидек: “Одамларнинг дўзахга юзтубан ташланишига уларнинг тиллари сабабчидир” (Имом Термизий ривояти).
Тилни тийиб, фойдасиз гапларни айтмаслик ҳам ибодатдир. Пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)га: “Сенга энг осон ибодатни ўргатиб қўяйми?” деганларида, у: “Ўргатинг, эй Аллоҳнинг расули”, деди. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Сен сукутни ва гўзал хулқни лозим тут, ҳаргиз бу иккисига ўхшашини топа олмайсан”, дедилар. Аллоҳ таоло бундай огоҳлантиради:
“У бирор сўзни талаффуз қилса, албатта, унинг олдида ҳозиру нозир бўлган бир кузатувчи (сўзни ёзиб олувчи фаришта) бордир”(Қоф, 18).
Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Ким Аллоҳга ва охират кунига имон келтирса, яхши сўз сўзласин ёки жим турсин”, деганлар (Имом Табароний ривояти). Агар биргина шу ҳадисга қатъий амал қилсак ҳам, муаммолар ечимини топиб, одамлар аҳил-иноқ яшашларига эришган бўлардик.
Сукут ҳам беҳуда ўтказилмай, тафаккур билан бўлиши тавсия этилмоқда. Инсон жим турган лаҳзаларида ҳам тафаккур қилса, ибодат савобига эришади. Тафаккур хаёлига келган нарсани фикрлаб ўтириш эмас, балки Аллоҳ таолонинг қудрати, сифатлари ва ишлари хусусида ёки ўзининг дунёю охиратига манфаатли нарсалар ҳақида фикр юритишдир.
Қуръони каримнинг кўп оятларида бандалар тафаккур қилишга буюрилган:
“У Ерни ёйиб қўйган ва унда тоғлар ва дарёлар пайдо қилган Зотдир. У Ердаги меваларни (ва барча нарсаларни) иккитадан – жуфт-жуфт қилиб яратди. У тун (зулмати) билан кундузни ўрайди. Албатта, бу (мисоллар)да фикр юритадиган қавм учун аломатлар бордир”(Раъд, 3).
«Айтинг: “Сизларга, ҳузуримда Аллоҳнинг хазиналари бор ҳам демайман ва ғайбни ҳам билмайман. Шунингдек, сизларга: “Мен фариштаман” ҳам демайман. Meн фақат менга ваҳий қилинган нарсаларгагина эргашурман”. Айтинг: “Кўзи кўр одам билан кўрувчи одам тенг бўлурми? Бас, фикр юритмайсизми?”» (Анъом, 50).
Одатда, инсон тинимсиз гапирмаслиги, қайсидир пайтларда жим бўлиши ҳам табиий. Фақат яхшиликни сўзлаб, бошқа маҳал сукут сақлашга ва сукутини Аллоҳ таоло рози бўладиган фикрлар билан бойитишга эришган инсоннинг ҳар бир лаҳзаси ибодатга айланган бўлади.
Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг ҳар лаҳзалари инсоният хизмати, Аллоҳнинг ҳукмини етказишдан иборат бўлган. Тарихда у кишидан бирорта ножўя сўз ёки амал содир бўлганини биров айта олмайди. Шу билан бирга, Аллоҳ таоло Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)га сукутлари ҳам фойдадан холи бўлмаслиги кераклигини буюрмоқда. Албатта, бу ишда биз умматлар учун катта ибрат бор.
Аслида, нутқнинг зикр бўлиши улуғ ибодат. Шунга қарамай, ҳадиси шарифда тафаккур билан бойитилган сукутнинг ундан олдин зикр қилиниши ҳам тафаккурли сукутнинг улуғ амал эканини билдиради.
Инсонда нутқ қобилияти мавжуд экан, у ниманидир гапиради. Лекин нимани гапирса, ўзи учун яхши бўлади? Бу саволга ҳадиснинг кейинги жумласида жавоб берилади.

Усмонхон АЛИМОВнинг
“Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг муборак васиятлари” китобидан (2-жилд)
Асар “Мовароуннаҳр” нашриётида чоп этилган.
Нашриётдан харид нархи 30000 сўм