Мақолалар

Фарҳод нега ганждан ва тожу тахтдан воз кечди?

Чоп этилди Mart 16, 2020 Фарҳод нега ганждан ва тожу тахтдан воз кечди?da fikr bildirishni o'chirish

“Хамса” туркумидаги достонларнинг ғоявий мазмуни, бадиий нафосати ва гўзаллигини таъминлашда Қуръони карим, тафсирлар ва ҳадиси шарифларнинг таъсири катталиги ҳеч кимга сир эмас. Буни Навоий ҳазратнинг мана бу сўзлари ҳам тасдиқлайди: “…кўпрак авқотим Каломул­лоҳ иштиғоли ва анинг тафосири қийлу қоли била ўтар эрди, то аҳодис дарёсиға ғавс қилур эрдим ва андин гаронмоя (қимматбаҳо) гавҳарлар илик­ка кивурур эрдим”.

Шундан ҳам билсак бў­лади­ки, улуғ шоир кўпроқ вақтини Қуръони карим, тафсир ва ҳа­диси шарифлар мутолаасига бағишлаган.

Навоий ҳазратлари таъби­рига кўра, хоқон саройида дунёга келган Фарҳод диний ва дунёвий илмларни эгаллаб, катта билим соҳибига айланади. Лекин у бир дардга мубтало бўлган. Хоқон ўз фарзандини ғамгин ва маҳзун ҳолда кўриб, уни бу дарддан фориғ этиш чора-тадбирларини излайди. Бироқ қўллаган тадбирлари­дан бирортаси фойда бермай­ди. Фарҳодни бу дарддан фо­риғ этиш учун тўрт фаслга монанд қаср қуриб, катта зиё­фат ва базмлар уюштиради. Бироқ булардан биронтаси ўғ­лининг дардига малҳам бўла олмайди. Отаси унга тожу тахтини ҳам таклиф этади. Оқил ва теран фикрли Фарҳод тожу тахтдан воз кечади. “Фарҳод ва Ширин” достонининг 19-бобида хоқон шоҳлик хазинасига Фарҳодни олиб кириб, у ердаги мол-мулки билан таништириши тасвири ўрин олган. Хоқон ўғли билан бу хазинани айланиб юрар экан, у ердаги ганж устига ганжлар қалашиб ётганини кўради. Энг олдин қирқ уй олтин турадиган жойга бо­ришади. Олтин тўла уйнинг ғаройиблиги ҳар қандай ақл эгасини эс-ҳушидан айирарди. Бу жойдаги турли-туман ки­йимликлар, юз минг рангли чиний буюмларнинг сон-саноғи йўқ. Гавҳар ва лаъл тошлар кўздан оққан ёшлардек мусаффо ва тиниқ. Бу хазинада сақланаётган мушклар омбор-омбор бўлиб тўкилиб-сочилиб ётарди.

Бироқ Фарҳод бу хазина­нини томоша қилар экан, тўсат­дан тиниқ биллурдан ясалган сандиқни кўриб қолади. У бе­закдор қулф билан қулфланган. Сандиқ ичидан порлаб турган бир кўзгу чиқади. Бу кўзгуни ясашда тўрт юз билимдон иштирок этган. Бу кўзгуда бир тилсим яширинган. Ким бу тилсим сиридан воқиф бўлишни истаса, Юнон юртига бориб тўрт манзил – имтиҳондан ўтиши талаб этилади. Биринчи манзилда аждаҳога дуч келади, уни мағлуб этса, иккинчи манзил­да Аҳраман девга тўқнаш келади. Учинчи манзилда ажойиб тарзда қурилган тилсим олдидан чиқади. Тўртинчи манзилда улкан тоққа учрайди.

Алишер Навоий умри давомида обод юрт ва фаровон турмуш куйчиси ҳамда тарғиботчиси сифатида фаолият кўрсатиб яшади. Хусусан, у зот 4 мадраса, 16 кўприк, 11 хонақоҳ, 9 ҳаммом, 19 ҳовуз, 53 работ, 25 масжид бунёд эттирган.

* * *

Олам аҳли, билингизким, иш эмас душманлиғ,

Ёр ўлунг бир-бирингизга ким эрур ёрлиғ иш!

* * *

Ватан таркини бир нафас айлама,

Яна ранжи ғурбат ҳавас айлама…

* * *

Ғурбатда ғариб шодмон бўлмас эмиш,

Эл анга шафиқу меҳрибон бўлмас эмиш.

Олтун қафас ичра гар қизил гул бутса,

Булбулға тикандек ошиён бўлмас эмиш.

* * *

Аёнким, ватан узра то жони бор,

Киши ҳарб этар токи имкони бор.

Ўқувчига хоқон билан ўғли Фарҳоднинг шоҳлик мулкини томоша қилиши оддийдек туюлиши мумкин. Лекин мутафаккир шоир Аллоҳ тао­лонинг ғайби хазинасидан бу олам саҳнини анвойи ва ажиб моллар билан тўлдириб қўйганини мажозий тасвир орқали чизиб бермоқда. Бу хазина битмас-туганмас, бири тугаса, унинг ўрнига бошқа бири келаверади. Бу хазина инсон нафсига хизмат қилади. Нафс очлиги юҳодек уларни ютиб юбораверади. Лекин ғайб хазинасидан келаётган бу мол ва неъматлар ҳам тугамайди.

Дунё ва инсон ҳаётининг ўзига хос тимсол ва рамзига айланган мазкур лавҳалар мазмун-моҳиятини бирданига пайқаб олиш қийин. Бундай рамз ва тимсоллар жумбоғи Қуръони карим оятлари орқали очилади. Аллоҳ таоло бундай марҳамат қилади: «Одамларга аёллар, фарзандлар, уюм-уюм олтин-кумушлар, саман отлар, чорва моллари ва экинларга нисбатан меҳр қўйиш зийнатли қилиб қўйилди. Булар (аслида) дунё ҳаётининг (ўткинчи) матоҳидир. Аллоҳнинг ҳузу­рида эса (бундан-да) чиройли жой (жаннат) бордир» (Оли Имрон сураси, 14-оят).

Бошқа бир ояти каримада бу дунё ҳаёти бундай баён этиб берилган: «Билингизки, бу дунё ҳаёти фақат ўйин, эрмак, зийнат, ўзаро фахрланиш ва мол-дунё ҳамда фарзандларни кўпайтиришдан иборатдир» (Ҳадид сураси, 20-оят).

Фарҳод тўрт қаср ичида муҳайё этилган неъматлар­дан баҳраманд бўлиб ўзи қи­дира­ёт­ган бу дунёнинг ҳақи­қати­ни анг­лаб етмасли­гига ишонч ҳосил қилгандан ке­йин хоқонлик қасридаги ан­войи молларга парво ҳам қил­майди. Бироқ уни улар ораси­­да эътиборсиз турган сандиқ қизиқтириб қолади. Шу кўзгу орқали ўз мақсадига етиши мумкинлигини билиб олади. Бу кўзгу сирига эса фақат нафсни ислоҳ қилиш ва риёзат чекиш орқали етиб борилади.

Суфёни Саврий раҳматул­лоҳи алайҳ: “Нафсимдан кўра ёмонроқ душманни кўрма­дим”, деган экан. Дониш­манд­лардан бири: “Ким нафс­га ўзи­ни топширса, дунё муҳаб­ба­тига асир бў­либ қолади ва кибр-ҳаво ту­зоғига илинади, шаҳватлар уни хоҳ­лаган тарафига торта­ди ва қалбини яхшиликдан тўсади”, дейди. Фарҳод образи орқали қалб хаста­ли­ги, нафс ислоҳи, нафсни енгиш ва шу орқали кўзланган мақ­сад – Ҳақни топиб, бу дунёнинг сир-си­ноатлари ва тил­симла­ри ка­лити­ни қўлга киритиш ай­ни достоннинг ғоявий йў­на­лишини белгилаб беради.

Юртимизда руҳий тарбия масаласига Ҳаким Термизий, Аҳмад Яссавий, Аб­дулхолиқ Ғиждувоний ва Баҳоуддин Нақшбанд ҳазрат­лари катта эътибор қаратиб, таълим усуллари ва тариқат йўлларига асос солганлар. Уларнинг тарбия йўли ва тариқатларининг қоидаларида мурид нафсини ислоҳ қилиб тарбиялаш ва шу орқали камолотга етказиш масаласи асосий ўрин тутади. Ана шу зотларнинг асарларини чуқур ва теран ўрганиш орқали Навоий ҳаз­ратларининг сер­қатлам ва сермаъно асарлари моҳияти­га етиб бориш осон­лашади. .

Бобомурод ЭРАЛИЕВ

Алишер Навоий номидаги Давлат адабиёт музейи мустақил тадқиқотчиси

“Ҳидоят” журналининг 2020 йил, 2-сонидан

  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • padibet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • ayamjp
  • ayamjp
  • slot gacor 777
  • slot gacor
  • ayamjp
  • ayamjp
  • ayamjp
  • slot gacor hari ini
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • desabet
  • desabet
  • rejekibetapk77.online -hoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • bandar togel
  • slot gacor
  • judi bola
  • slot gacor
  • toto slot
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot88
  • slot gacor
  • slot 5k
  • slot depo 5k
  • toto slot
  • slot gacor
  • toto
  • toto togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • hongkong pools
  • depo 5k
  • situs toto
  • situs toto
  • situs togel
  • situs togel
  • hk pools
  • situs toto
  • situs togel
  • bandar togel
  • slot gacor
  • bandar togel
  • desabet
  • toto togel
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto slot
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel 4d
  • situs toto
  • desabet
  • toto slot
  • toto slot
  • slot gacor
  • judi bola
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel 4D
  • kudamania
  • rejekibet
  • situs togel
  • slot gacor
  • toto togel
  • Slot Gacor Hari Ini
  • toto togel
  • kudamania
  • slot gacor
  • toto togel
  • slot dana
  • situs toto
  • slot gacor
  • toto togel
  • situs togel
  • situs toto
  • slot resmi
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot hoki
  • slot gacor
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs slot
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot88
  • slot gacor
  • slot gacor
  • judi bola
  • slot hoki
  • slot hoki
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • kudahoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • judi bola
  • judi bola
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • situs togel
  • toto slot
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • situs togel
  • situs togel
  • bandar togel
  • slot resmi
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot gacor
  • slot resmi
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto slot
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot dana
  • hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot maxwin
  • desabet
  • slot gacor
  • situs toto
  • desabet
  • slot gacor
  • desa bet
  • desabet
  • Kudahoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot maxwin
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot resmi
  • situs hk pools
  • desabet
  • slot gacor
  • slot hoki
  • desabet
  • desabet
  • ayamjp
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • togel
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs togel
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs togel
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • togel
  • kuda hoki
  • desabet
  • situs judi
  • desabet
  • situs gacor
  • desabet
  • situs gacor
  • desa bet
  • desabet
  • toto
  • desabet
  • desabet
  • togel
  • desabet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs toto
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot 5k
  • desa bet
  • slot gacor
  • situs gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet