Мақолалар

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг қурилиш ва бозор ишларига муносабатлари

Чоп этилди Dekabr 1, 2020 Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг қурилиш ва бозор ишларига муносабатлариda fikr bildirishni o'chirish

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам уй­жойлар қуришда Аллоҳ таолонинг, йўловчилар, қўшнилар ва масжиднинг ҳаққига қатъий риоя қилганлар, бу соҳада ҳам етарли билимга эга бўлганлар. У зот алайҳиссалом бино қуриш учун жой танлашга алоҳида аҳамият берардилар. Мисол учун, Мадинадаги ҳовлилар, ҳаммому бозорлар ва бошқа қурилишларни олсак, уларнинг аксари набавий лойиҳа асосида барпо этилган. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам қурилишларда ўзлари ҳам бевосита қатнашардилар.

Ибн Саъд «Табақот» номли китобида бундай ривоят қилади: «Пайғамбар алайҳиссалом Мадинада уй­жой ва ҳовлиларни тақсимлаб бераётганларида Усмон ибн Аффон розийаллоҳу анҳуга уйининг лойиҳасини чизиб берганлар».

Бир куни Пайғамбар алайҳиссалом бир ялангликка чиқиб: «Мана шу ер ҳаммом (қуриш) учун жуда қулай экан», дедилар ва саҳобаларга ўша жойга ҳаммом қуришни буюрдилар. Шундан кейин ана шу ерда ҳаммом барпо этилди.

Ривоят қилинишича, бир куни Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам катта қўшин билан ғазотга чиқдилар. Қўшиндагилар бир манзилга тушиш пайтида чодирларини бетартиб жойлаштириб, одамларга ноқулайлик туғдириб, йўлларни тўсиб қўя бошладилар. Буни кўрган Пайғамбаримиз алайҳиссалом бир жарчи орқали қўшиндагиларни бундай қилишдан қайтардилар.

Қаранг, Пайғамбаримиз алайҳиссалом ўзлари урушда бўлатуриб, йўловчиларга ноқулайлик туғдирмаслик, уларга озор бермасликка қанчалик аҳамият бермоқдалар! Энди у зотнинг тинчлик пайтида бутун бошли шаҳарнинг қурилажак бинолари жойлашувига қанчалик катта эътибор билан қараганларини ўзингиз тасаввур қилаверинг!

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам иморат қуриш ва иншоотлар барпо қилишда саҳобаларни муайян қоидага асосланишга буюрганлар. Шунинг учун ул зотдан уй қураётганда қўшнининг ҳаққи тўғрисида сўралганда: «Иморатингни унинг иморатидан юқори кўтариб юбормагинки, шамол йўлини тўсиб қўясан, қозонинг(да пишириладиган ва қовуриладиган овқатларнинг) ҳиди билан ҳам озор берма. Мабодо, озор берадиган бўлсанг, унга ҳам овқатдан чиқар», деганлар. Бошқа бир ривоятда: «…қўшнига келадиган шамолни фақат ўзи рухсат берсагина тўсиб қўйса бўлади», деганлар.

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам қурилишларда бевосита қатнашиб, ишини пухта бажараётган саҳобаларни мақтаб, уларнинг маҳоратига муносиб баҳо берардилар. Кунларнинг бирида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Қайс ибн Толқ Ҳанафийнинг бир масжид қурилишида саҳобалар билан бирга астойдил лой қораётганини кўриб қолдилар. Кейин лой қоришни Қайсга топширдилар­да: «Лойни унинг яқинига қўйинглар, у бу ишни бошқалардан яхшироқ билади», дедилар. Қайс ибн Толқнинг ўзи бу воқеани шундай хотирлайди: «Мен Мадинага – Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига келганимда у зот саҳобалар билан масжид қурилишида ишлаётган эканлар. Лой қоришни яхши билганим учун дарҳол белкуракни қўлимга олиб, лой тайёрлай бошладим. Шунда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам менга қараб: «Бу Ҳанафий лой қоришга уста экан», деб мақтадилар». Бошқа бир ривоятда шундай дейилган: «У лой қоришга устароғингиз экан».

Пайғамбар алайҳиссалом саҳобаи киромларга бозор қуриш учун жой танлаб берар, қурилишга тааллуқли зарур кўрсатмалар ҳам берардилар. Баъзан қурилажак бозор ўрнини кўриш учун ўзлари юриб борардилар. Яна баъзи бир ҳолатларда эса ноқулай жойларда қурилган эски бозорларни бошқа, қулай жойларга кўчиришни маслаҳат берганлар.

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бозордаги савдо­сотиқни шахсан кузатиб борардилар. Бозорда айланиб юриб, савдогарларнинг ишига разм солар, уларни ҳалол савдо қилишга буюрар ҳамда муаммо ва камчиликларни бартараф этиш чораларини кўрардилар. Баъзан сотилаётган маҳсулотлар сифатини ҳам текшириб кўрардилар. Бир куни Пайғамбар алайҳиссалом буғдой уюми олдидан ўтаётиб, қўлларини буғдой орасига суқдилар. Қўлларига намлик теккач: «Эй буғдой эгаси, бу нимаси?» деб сўрадилар. Шунда у киши: «Эй Аллоҳнинг Расули, унга ёмғир теккан эди», деди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Ўша (нам) жойини одамлар кўриши учун устига чиқариб қўйсанг бўлмайдими?» деб танбеҳ бердилар ва:«Ким алдаса, биздан эмас», деб қўшиб қўйдилар.1

Савдогарлар ҳали бозорга етиб келиб улгурмай, йўлдаёқ улар билан кўтара савдо қилишга уринадиганларга бу иш тўғри эмаслигини тушунтириб, бундан қайтарардилар. Бир сафар шундай ишдан хабар топган Пайғамбар алайҳиссалом савдо карвони бозорга етиб келгунича карвондагилар билан савдо қилмаслик лозимлигини одамларга тушунтириш учун бир саҳобийни юборганлар.

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам тарозибоннинг ҳалол ўлчаб, тортиши, адолатли ва мурувватли бўлишига ҳам алоҳида эътибор берганлар. Шу нарсаларни назорат қилиш учун Макка фатҳидан кейин Саъид ибн Саъид ибн Осни Макка бозорига, Умар розийаллоҳу анҳуни эса Мадина бозорига ҳоким қилиб тайинлаган эдилар.

Абу Ҳурайра розийаллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Бозор аҳлининг (маҳсулотларни) ўлчаб­тортиб берадиган тарозибони бўларди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам унга: «Оғирлигини ўлча, паллани оғир қил», деб тайинлаганлар».2 «Паллани оғир қил» деган сўзлари «хурмони ўлчаганда хурмо палласини оғирроқ қил», деган маънодадир.

Шунингдек, у зот бозор расталарини маҳсулот билан тўлдиришга, харидоргир моллар тақчил бўлиб қолмаслигига ҳам аҳамият берганлар. Бу тадбир маҳсулот талаш бўлиб, нарх­наво ошиб кетишининг олдини оларди. Шунинг учун ҳам Пайғамбаримиз алайҳиссалом: «Жалб қилувчи3  изқланувчидир. Иҳтикор қилувчи4 лаънатлангандир», деганлар.5

Пайғамбар алайҳиссалом бирор­бир касб­кор бошини тутмоқчи бўлган кишини бозорга чиқиб, тижорат билан шуғулланишга ундар ва савдога ёлғон аралаштирмасликка буюрардилар. Бир куни Пайғамбар алайҳиссаломнинг ҳузурларига бир киши фақирлигидан шикоят қилиб келди.

Пайғамбар алайҳиссалом уни ўтин териб сотишга буюрдилар. Шу орқали бу кишини бировларга тиланиб тирикчилик қилишдан қутқардилар.

Айрим ҳунармандлар, айниқса бўёқчи ва заргарлар орасида фирибгарлар пайдо бўлиб қолар эди. Шундай пайтларда Пайғамбар алайҳиссалом одамларни уларга алданиб қолишдан огоҳлантириб: «Инсонларнинг ёлғончилари бўёқчилар ва заргарлардир», дер эдилар.6

Саъд ибн Оиз Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига: «Ночор ҳолга тушиб қолдик», деб шикоят қилиб келди. У зот унга тижорат қилишни буюрдилар. Саъд ибн Оиз бозорга чиқиб, озгина акация7 пўстлоғини сотиб олди. Кейин уни сотиб, фойда кўрди. Бу ҳолатни Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга айтиб берганида, бу ишини тарк этмасликни буюрдилар. Шундай қилиб, саҳобий мазкур тижоратини кейинчалик ҳам давом эттирди.

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ёш йигитларнинг савдо­сотиқ қилаётганини кўриб қолсалар, Аллоҳ таолодан барака тилаб, ҳақларига дуо қилар ва рағбатлантирардилар. Бир куни ёш бўла туриб тижорат қилаётган Абдуллоҳ ибн Жаъфар розийаллоҳу анҳунинг олдидан ўтиб қолдилар ва: «Аллоҳим, унинг савдосига барака бер!» деб ҳаққига дуо қилдилар.

Қасс ибн Абу Изорадан ривоят қилинади: «Расулуллоҳнинг замонларида бизни «самосир»8 дейишарди.

Бир куни Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам олдимиздан ўтаётиб, бизларга ўзимизга ёқадиган ном билан: «Ҳой тужжорлар жамоаси!» дея хитоб қилдилар.

Пайғамбар алайҳиссалом қурилиш ва бозор ишларидан ташқари, яна бир қатор касб­ҳунарлардан бохабар бўлганлар. Масалан, у зот соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг тикишни билишлари ҳақида Ойша онамиз розийаллоҳу анҳодан бундай ривоят қилинади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам уй ишларига қарашиб, кўпинча тикиш билан машғул бўлардилар».

Ул зотнинг кўп ишлардан хабардор бўлганлари бурни кесилган кишини тилладан бурун ясаб олишга буюришларида ҳам намоён бўлади. Имом Абу Довуднинг «Сунан» китобида ривоят қилинишича, Килоб жангида Арфажа ибн Саъднинг бурни кесилиб кетди. Кейин у кумушдан бурун ясаб олди. Лекин вақт ўтиб, бурнидан бадбўй ҳид кела бошлади. Буни эшитган Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам унга тилладан бурун ясаб олишни буюрдилар. Имом Термизийнинг «Сунан» номли китобида келтирилган ривоятларга кўра, баъзи саҳобаларнинг тилла тиш қўйдирганидан хабар топган Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бу ишни маъқуллаб: «Тилладан бадбўй ҳид чиқмайди», деганлар.

Пайғамбар алайҳиссалом ҳар бир ишнинг пухта ва чиройли бажарилишини яхши кўрганлар. Ибн Рушд «Баён ват­таҳсил» номли китобида Имом Моликдан ривоят қилиб, Имом Молик эса Каттонийдан нақл қилиб айтади: «Расулуллоҳ сол лаллоҳу алайҳи ва саллам – бир қабрнинг олдидан ўтиб, унинг ғишти қийшиқ турганини кўрдилар. Сўнг уни тузатиб қўйишга буюрдилар ва: «Аллоҳ таоло ишини гўзал ва пухта бажарган бандасини яхши кўради», дедилар».

1 Имом Термизий шу маънодаги ҳадисни ривоят қилганлар.
2 Имом Аҳмад ривояти.
3 Монополия қилмасдан, яъни маҳсулотни сунъий қимматлаштирмасдан сотувчи киши.
4 Маълум турдаги товарларни сотиб олиб, монополияга айлантириш.
5 Ибн Можа ривояти.
6 Шу маънодаги ҳадисни Имом Ибн Можа, Имом Аҳмад ва бошқалар ривоят қилишган.
7 Тиканакли ўсимлик. Бурчоқдошлар оиласига мансуб хушбўй гулли дарахт ёки бута.
8 «Самосир» сўзи «симсор»нинг кўплиги бўлиб, даллол, чайқовчи, айғоқчи деган маънони ҳам билдиради. Шунинг учун Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам уларни самосир эмас, тужжор, яъни тижоратчилар деб атаганлар.

Саййид Муҳаммад Ҳасанийнинг
«Икки олам сарвари» китобидан Ғиёсиддин ҲАБИБУЛЛОҲ таржимаси

“Ислом нури” газетасининг 2020 йил 19-сонидан

  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • padibet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • ayamjp
  • ayamjp
  • slot gacor 777
  • slot gacor
  • ayamjp
  • ayamjp
  • ayamjp
  • slot gacor hari ini
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • desabet
  • desabet
  • rejekibetapk77.online -hoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • bandar togel
  • slot gacor
  • judi bola
  • slot gacor
  • toto slot
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot88
  • slot gacor
  • slot 5k
  • slot depo 5k
  • toto slot
  • slot gacor
  • toto
  • toto togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • hongkong pools
  • depo 5k
  • situs toto
  • situs toto
  • situs togel
  • situs togel
  • hk pools
  • situs toto
  • situs togel
  • bandar togel
  • slot gacor
  • bandar togel
  • desabet
  • toto togel
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto slot
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel 4d
  • situs toto
  • desabet
  • toto slot
  • toto slot
  • slot gacor
  • judi bola
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel 4D
  • kudamania
  • rejekibet
  • situs togel
  • slot gacor
  • toto togel
  • Slot Gacor Hari Ini
  • toto togel
  • kudamania
  • slot gacor
  • toto togel
  • slot dana
  • situs toto
  • slot gacor
  • toto togel
  • situs togel
  • situs toto
  • slot resmi
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot hoki
  • slot gacor
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs slot
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot88
  • slot gacor
  • slot gacor
  • judi bola
  • slot hoki
  • slot hoki
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • kudahoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • judi bola
  • judi bola
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • situs togel
  • toto slot
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • situs togel
  • situs togel
  • bandar togel
  • slot resmi
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot gacor
  • slot resmi
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto slot
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot dana
  • hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot maxwin
  • desabet
  • slot gacor
  • situs toto
  • desabet
  • slot gacor
  • desa bet
  • desabet
  • Kudahoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot maxwin
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot resmi
  • situs hk pools
  • desabet
  • slot gacor
  • slot hoki
  • desabet
  • desabet
  • ayamjp
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • togel
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs togel
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs togel
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • togel
  • kuda hoki
  • desabet
  • situs judi
  • desabet
  • situs gacor
  • desabet
  • situs gacor
  • desa bet
  • desabet
  • toto
  • desabet
  • desabet
  • togel
  • desabet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs toto
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot 5k
  • desa bet
  • slot gacor
  • situs gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet