Мақолалар

Умар ибн Хаттоб (розийаллоҳу анҳу)

Чоп этилди Oktabr 10, 2022 Умар ибн Хаттоб (розийаллоҳу анҳу)da fikr bildirishni o'chirish

Умар розийаллоҳу анҳу нубувватнинг бешинчи йилида ўттиз уч ёшларида мусулмон бўлган. Исломни қабул қилишидан аввал Пайғамбаримиз алайҳиссалом: “Эй Парвардигор, мана шу икки кишидан – Абу Жаҳл ёки Умар ибн Хаттобдан – қайси бири Ўзингга суюклироқ бўлса, Исломни у билан азиз қилгин”, деб дуо қилган эдилар (Имом Термизий ривояти).
Ҳазрати Умар Исломга кирганидан сўнг бутун куч-ғайратларини Ислом динига хизмат ва мусулмонларни ҳимоя қилишга сарф этди. Шунинг учун ҳам Абдуллоҳ ибн Масъуд розийаллоҳу анҳу: “Умар Исломга кирганидан бошлаб биз – мусулмонлар доим азиз бўлдик”, деганлар (Имом Бухорий ривояти).
Бир куни Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтдилар: “Тушимда менга бир қадаҳ сут олиб келинди. Қониб ичдим, ҳатто қонишлик тирноқларимгача сизиб бораётганини кўриб турардим. Сўнг ортганини Умар ибн Хаттобга бердим”. Саҳобалар: “Буни нимага таъвил қилдингиз, ё Расулуллоҳ?” дейишган эди, “Илмга”, дедилар (Имом Бухорий ривояти).
Дарҳақиқат, Ҳазрати Умар розийаллоҳу анҳу Пайғамбаримиз алайҳиссаломдан таълим олган саҳобалар орасида энг илмлиларидан эди. Ҳатто саҳобалардан бири Абдуллоҳ ибн Масъуд розийаллоҳу анҳу: “Агар Умар розийаллоҳу анҳунинг илми тарозининг бир палласига, қолган одамларнинг илми тарозининг иккинчи палласига қўйилса, унинг илми оғир келар эди”, деганлар.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Умар розийаллоҳу анҳу тўғрисида ҳақли равишда шундай дегандилар: “Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, шайтон бирор йўлда кетаётиб, сенга йўлиқса, сенинг йўлингдан бошқа йўлга юради” (Имом Бухорий ривояти).
Мўминларга бош бўлган пайтларида ҳам Ҳазрати Умар раҳбар сифатида аҳолининг таълим борасидаги ишларига катта аҳамият берар эдилар. “Илмни ўрганинглар ва уни одамларга ўргатинглар. Шу билан бирга илм учун виқор ва сокинликни ҳам ўрганинглар. Ўзингиз таълим олган кишига ва таълим берган кишига тавозели бўлинглар. Жабр-ситам кўрсатувчи уламо бўлмангки, жоҳиллигингиз илмингиздан устун бўлиб қолмасин”, дея насиҳат қилар эдилар. Навқирон ёшларга қарата эса: “Раҳбар бўлишдан олдин илм ўрганинглар”, дер эдилар.
Ҳазрати Умар розийаллоҳу анҳу ўн йил мўминларнинг амири – раҳнамоси бўлди. У кишининг даврларида кўпгина диёрлар фатҳ қилиниб, Ислом зиёси билан бурканди. У зотнинг ташаббуслари билан кўплаб шаҳарлар қурилди, ҳижрий тақвим асосида йил санасини ҳисоблаш жорий этилди, қозилик мансаби таъсис этилди, девон тузилиб, унинг иши йўлга қўйилди ва тарихда биринчи марта қарияларга моддий таъминот тайинланди. Бундан ташқари, жуда кўплаб оламшумул лойиҳалар инсонлар манфаати учун жорий қилинди. Милодий XX асрнинг охирларида ғарблик мутахассислар томонидан инсоният тарихида жамиятларга энг кўп фойда келтирган шахсларнинг исм-шарифларидан тузилган рўйхатнинг тўртинчи ўрнида Умар розийаллоҳу анҳунинг исмлари келтирилгани ҳам бежиз эмас.
Сир эмаски, кейинги вақтларда халқнинг мулкига нисбатан беписанд бўладиган кимсалар йўқ эмас. Аслида мулк якка шахсники бўладими ёки давлат мулки бўладими, ноҳақ ўзлаштириб олишлари шаръан ҳаромдир. Балки давлат мулкида етимларнинг ҳам моли бўлиши жиҳатидан бу молларни ноҳақ ейиш дўзах ўтини қорнига солишдек экани айтиб ўтилган. Ҳар хил ҳийлалар ишлатиб омманинг мулкини ўзлаштиришга уриниш ёки ҳақ тўлашдан қочишга ҳаракат қилиш айни бировнинг ҳаққини ейиш саналади. Бундай шариатга зид ишлар қиёмат куни катта жавобгарликларга сабаб бўлишини унутмаслигимиз керак.
Уламоларимиз ҳазрати Умарнинг адолатларидан яна бири сифатида қуйидаги қиссани ҳам келтиришади. Мисрда уюштирилган от пойгасида бир насроний қибтий йигит Миср ҳокими Амр ибн Ос розийаллоҳу анҳунинг ўғлидан ўзиб кетади. Шунда Амр ибн Оснинг ўғли қибтий йигитга қараб:
– Ҳали сен хожангнинг ўғлидан ўтиб кетадиган бўлдингми?! – деб, бир қамчи уради.
Қибтий йигитнинг отаси Мадинага бориб, халифа Умар розийаллоҳу анҳуга арз қилади. У зот Амр ибн Оснинг ўзини ҳам, ўғлини ҳам чақиртиради. Улар етиб келишади. Катта мажлисда ҳазрати Умар розийаллоҳу анҳу:
– Қачондан бери оналаридан ҳур туғилган одамларни қул, дейдиган бўлиб қолдинглар? – дейдилар.
Қибтийга қамчини бериб:
– Бу хожанинг ўғлини яхшилаб савала, – дейдилар.
Қулоқларига ишонмай турган қибтий йигит волийнинг ўғлини бир қамчи уриб, қамчини халифага узатади. Аммо ҳазрати Умар розийаллоҳу анҳу:
– Энди отасини… – дейди.
Қибтийнинг ҳайрон бўлиб турганини кўриб:
– Бу сени отасига ишониб урган, – дейди.
Қибтий йигит бу адолатга қойил қолиб, шу жойдаёқ калима келтириб, мусулмон бўлади ва ҳақидан кечиб, Амр ибн Осни уришдан воз кечади.
Ҳазрати Умар унга:
– Аллоҳга қасамки, агар сен уни урганингда, ўзинг тўхтамагунингча ҳеч ким сени тўхтатмас эди, – дейди.
Бу билан ҳазрати Умар розийаллоҳу анҳу даврларида инсон қадри қай даражада аҳамиятли бўлганини билишимиз мумкин. Қибтий йигит қачондир қул бўлган эса-да, аслида у ҳам инсон экани, унинг шаъни, қадр-қимматини топташ мумкин эмаслигини атрофдагиларига яна бир бор кўрсатиб берди.
Ҳазрати Умар розийаллоҳу анҳу ғоятда тавозели, самимий инсон эди. Бир куни одамлар маҳрнинг миқдорини орттириб юборганларидан унга бир чегара белгиламоқчи бўлди. Минбарда шу ҳақда гап айтганида, энг орқадаги аёллардан бири ўрнидан туриб: “Эй мўминларнинг амири! Сиз Аллоҳ ато этган ҳақимиздан бизни маҳрум қилмоқчимисиз?! Аллоҳ таоло: «Агар биронталарига тоғдек маҳр берган бўлсангиз ҳам қайтариб олманг…», (Нисо сураси, 20-оят) деган-ку?!” деб танбеҳ берди. Шундан сўнг ҳазрати Умар розийаллоҳу анҳу ўз фикрлари хато эканини таъкидлаб: “Аёл тўғри айтди, Умарнинг фикри нотўғри!”, деган ва бояги чегара белгилаш тўғрисидаги фикрларидан воз кечган!
Бу воқеа мўминларнинг амири бўлган – ҳазрати Умар ибн Хаттоб розийаллоҳу анҳунинг халқ фикрини қай даражада эҳтиром этганлигини ва уларга қонун доирасида тўлиқ ҳуррият берганлигини кўрсатади. Ўз даврида фавқулодда улкан нуфузга эга бўлган Кисро ва Қайсарлар ҳокимиятини ағдарган ҳукмдор бўлатуриб, оддий бир аёлнинг танбеҳини тўғри қабул қилган. Шариат аҳкомлари олдида ўзларини оддий халқ билан баробар тутган.
Ҳазрати Умар розийаллоҳу анҳу тақво, парҳез ва нафсини тергашда беназир инсон бўлган. Инсонларга хутба қилганида кўпинча шундай дегани ривоят қилинади:“(Қиёматда) ҳисоб қилинишингиздан аввал ўзингизни ҳисоб қилинглар, (амаллар) ўлчанишидан аввал уни ўзингиз ўлчанглар, амаллар намойиш қилинадиган “буюк кун”га тайёргарлик кўринглар. “Ўша кунда сизлар (ҳисобот учун Аллоҳга) рўбарў қилинурсиз, сизларнинг бирор сирингиз махфий қолмас” (Ҳоққа сураси, 18-оят).
У зотнинг Аллоҳ таолодан ғоятда хавфда бўлгани сабабли ўзларини қаттиқ тафтиш қилар, баъзан: “Фурот дарёсига бир улоқ тушиб кетса, қиёмат куни бунинг ҳисобини Аллоҳ Умардан сўрайдими, деб қўрқаман”, дер эди.
Ҳазрати Умар розийаллоҳу анҳу имом бўлиб бомдод намозини ўқиб бераётганларида Абу Луълуа исмли мунофиқ заҳарланган ханжари билан у зотга суиқасд қилди. Ҳазрати Умар розийаллоҳу анҳу жароҳатдан сўнг уч кун яшади.
Ҳазрати Умар розийаллоҳу анҳунинг фоний дунё билан видолашиб, охиратга юзланаётган, жароҳат асоратидан бир ҳушёр, бир беҳуш бўлиб ётган пайтида: “Одамлар намозни адо қилишдими?” деб сўрарди. Яна ҳушдан кетиб, бироздан сўнг ўзларига келсалар яна: “Одамлар намозни адо қилишдими?” деб сўрарди. Ҳазрати Умар розийаллоҳу анҳу ўлим олдидан намоз ҳақида сўзлаб, кўп насиҳат қиларди. Амалдаги насиҳатлари эса жароҳатларидан қон оқиб турган бўлса ҳам намозни ўз вақтида адо қилиш билан бўлди.
Ҳазрати Умар розийаллоҳу анҳунинг ҳаётларини ўрганишда ҳаммамиз учун ибрат ва жуда кўп манфаатлар бор. Ҳар бир мусулмон киши ўзини тафтиш қилиши, охиратни ўйлаб иш кўришида шу зотга ўхшаса, ҳеч бўлмаса, шунга ҳаракат қилса эди, жамият ҳам моддий, ҳам маънавий камолотга етган бўлар эди.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам энг охирги пайғамбар ҳисобланадилар. У зотдан кейин пайғамбар келмайди. Шундай бўлса-да, Сарвари олам ўзларининг ҳадиси шарифларидан бирида Ҳазрати Умар розийаллоҳу анҳунинг фазлларига ишора қилиб шундай деган: “Агар мендан кейин пайғамбар бўлганида эди, Умар ибн Хаттоб бўларди” (Имом Термизий ривояти).
Умар ибн Хаттоб розийаллоҳу анҳу ҳижратнинг 23 йили (милодий 644 йили) 63 ёшларида Мадинаи мунавварада вафот этди.
Аллоҳ таоло ушбу буюк саҳобадан рози бўлсин! У зотнинг ҳаётларини ўрганиб, фарзандларимизга ўргатишимизни, қўлимиздан келганича билганларимизга амал қилишимизни насиб этсин!

Абдулатиф ТУРСУНОВ,
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Фатво бўлими бош мутахассиси

“Ислом нури” газетасидан

  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • padibet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • ayamjp
  • ayamjp
  • slot gacor 777
  • slot gacor
  • ayamjp
  • ayamjp
  • ayamjp
  • slot gacor hari ini
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • desabet
  • desabet
  • rejekibetapk77.online -hoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • bandar togel
  • slot gacor
  • judi bola
  • slot gacor
  • toto slot
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot88
  • slot gacor
  • slot 5k
  • slot depo 5k
  • toto slot
  • slot gacor
  • toto
  • toto togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • hongkong pools
  • depo 5k
  • situs toto
  • situs toto
  • situs togel
  • situs togel
  • hk pools
  • situs toto
  • situs togel
  • bandar togel
  • slot gacor
  • bandar togel
  • desabet
  • toto togel
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto slot
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel 4d
  • situs toto
  • desabet
  • toto slot
  • toto slot
  • slot gacor
  • judi bola
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel 4D
  • kudamania
  • rejekibet
  • situs togel
  • slot gacor
  • toto togel
  • Slot Gacor Hari Ini
  • toto togel
  • kudamania
  • slot gacor
  • toto togel
  • slot dana
  • situs toto
  • slot gacor
  • toto togel
  • situs togel
  • situs toto
  • slot resmi
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot hoki
  • slot gacor
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs slot
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot88
  • slot gacor
  • slot gacor
  • judi bola
  • slot hoki
  • slot hoki
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • kudahoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • judi bola
  • judi bola
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • situs togel
  • toto slot
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • situs togel
  • situs togel
  • bandar togel
  • slot resmi
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot gacor
  • slot resmi
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto slot
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot dana
  • hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot maxwin
  • desabet
  • slot gacor
  • situs toto
  • desabet
  • slot gacor
  • desa bet
  • desabet
  • Kudahoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot maxwin
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot resmi
  • situs hk pools
  • desabet
  • slot gacor
  • slot hoki
  • desabet
  • desabet
  • ayamjp
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • togel
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs togel
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs togel
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • togel
  • kuda hoki
  • desabet
  • situs judi
  • desabet
  • situs gacor
  • desabet
  • situs gacor
  • desa bet
  • desabet
  • toto
  • desabet
  • desabet
  • togel
  • desabet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs toto
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot 5k
  • desa bet
  • slot gacor
  • situs gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet