Мақолалар

Хатиб Пўлатхон Шаҳрисабзий ва унга замондош нақшбандия шайхлари (ХХ аср иккинчи ярми)

Чоп этилди Oktabr 27, 2022 Хатиб Пўлатхон Шаҳрисабзий ва унга замондош нақшбандия шайхлари (ХХ аср иккинчи ярми)da fikr bildirishni o'chirish

Ўрта асрларда Кеш (Шаҳрисабз) олимларининг илму маърифати туфайли “Қуббатул илм вал адаб” (“Илму адаб чўққиси”) номи билан машҳур бўлган. Шаҳрисабздан Ҳиндистонга кўчган туркийларнинг авлодларидан Амир Хусрав Деҳлавий (1253–1325), Мирзо Абдулқодир Бедил (1644–1721) каби улуғ шоирлар етишиб чиққан.

ХV–ХIХ асрларда бу шаҳарда Айюб Шаҳри­сабзий ибн Абулбарака, Лозимий-Кеший, Назими-Кеший, Ҳаким Шаҳрисабзий, Фа­раҳ Шаҳрисабзий каби адиблар яшаб ижод қилганлар.
XIX аср охири XX аср бошларида Шаҳри­сабзда туғилиб, умргузаронлик қилган шоир­лар, адибу фозиллар – Мирзо Умрбоқий Шаҳрисабзий-Самарқандий (1878–1957), Ҳожи Махдум Ҳамидуддин Ҳамидий (1876–1952), Файзуллоҳхўжа Равнақий (1892–1978), Исмоилхон Фақирий-Шаҳрисабзий (1910-1980), Абдуллоҳ Гулшаний (1898–1978), Нажмиддинхон Асирий (Нажотий) (1917–1978), Салоҳиддин Маннон ўғли Солиҳий (1905–1977) кабилар ўзбек мумтоз адабиёти анъаналарини давом эттирганлар.
Ўтган асрнинг иккинчи ярмида Шаҳри­сабзда “Ҳазрати Имом” жомеси фаолият юритган. Масжид имомларидан Ҳамидуд­­дин Ҳамидий, Пўлатхон ва Ғуломхон Эшон­бобони шаҳар аҳли ҳали-ҳануз яхшилик ила эслашади. Узоқ йиллар мазкур масжидда имом-хатиб бўлиб ишлаган Пўлатхон ҳожи Эшонбобо фаолияти ҳақида у кишининг куёви Набиев Омонхон ҳожи ва Исмоил­хон Фақирий ўғли Маҳдихон Эшонбободан олинган маълумотлар муҳимдир.
1948 йилда таваллуд топган бу икки Эшон­­бобо ҳозирда нафақада, эл-юрт ардо­ғида кексалик гаштини сурмоқда. Икка­лала­ри ҳам илму маърифат соҳиблари бўлиб, Маҳ­дихон Эшонбобо бошчилигида Хоксорнинг “Зубдул луғот”, Хилватийнинг “Мавлуди шариф” каби асарлари қайта-қайта нашр этилган, Омонхон ҳожи Набиев эса “Унутилмас хотиралар” номли рисола муаллифи. Ушбу мақола шу хотираларга асосланган.
Эшон Пўлатхон Маҳмудов 1913 йили Бу­хоро шаҳрида зиёли оиласида таваллуд топ­ган. Отаси Маҳмудхон эшон Қуръон, ҳадис ва фиқҳ илмини пухта билган.
Бухоро большевиклар томонидан истило қилингач, бу оила Шаҳрисабзга – қариндош-уруғлари ёнига келади. Пўлатхон эшон бобо Шаҳрисабз шаҳрида, сўнгра Яккабоғ туманининг Чимқўрғон қишлоғида яшай­ди. Кўплаб машаққатларни бошидан ўтказиб, яна Шаҳрисабзга қайтиб келади.
Қамаши тумани Лангар қишлоғида Иш­қийя тариқати вакили Муҳаммад Содиқ авлиё яшаб ўтган. У кишининг мақбараси Пўлатхон эшон бошчилигида таъмирланган. Пўлатхон эшон «Аллоҳнинг инояти ва Мамасодиқ авлиёнинг шарофати ила Шаҳрисабз шаҳридаги “Ҳазрати Имом” масжидида имом-хатиб бўлиб ишладим», дер эди.
1968 йили Ўрта Осиё ва Қозоғистон мусулмонлари диний бошқармаси мутасаддилари Пўлатхон эшонни Шаҳрисабз шаҳридаги “Ҳазрати Имом” масжидига имом-хатиб лавозимига тайинлайди.
Омонхон ҳожи ҳикоя қилади: «Ўша даврда вилоятимиз бўйича бор-йўғи иккита масжид – Қаршидаги “Кўкгумбаз” ва Шаҳрисабздаги “Ҳазрати Имом” жомеларида беш маҳал намоз, жума, Рамазон ва Қурбон ҳайитлари намозини ўқиш учун рухсат берилган эди. “Ҳазрати Имом” масжидига теварак-атрофдаги Китоб, Чироқчи, Яккабоғ, ҳатто Ғузор туманларидан жуда кўп одам келарди. Раҳ­матли Пўлатхон эшон (қайнотам) мўмин-мусулмонларга динимиз аҳкомларини ўр­гатар, ёшларга одоб-ахлоқ, тарбия-таълим тўғрисида мавъизалар қилар эди.
Ўрта Осиё ва Қозоғистон мусулмонлари диний бошқармаси раиси, муфтий Зиёвуд­динхон ҳазратлари Шаҳрисабзга ташриф буюрса, Пўлатхон эшоннинг хонадонида меҳмон бўлар эди. Амаким уламоларни ча­қириб зиёфат берар ва қизиқарли суҳбат­лар бўларди. Даврада ўтирганлардан бирор киши Эшон Бобохон ҳазратларини ёд­га олса, муфтий Зиёвуддинхон ҳазратлари ўрин­ларидан туриб, таъзим бажо келтирар эди. Шаҳрисабздаги зиёратгоҳларни муфтий ҳазрат ва Пўлатхон эшон домла биргаликда айланар эди».
Пўлатхон эшон раҳбарлигида Шаҳри­сабздаги “Ҳазрати Имом” масжидида қури­лиш ишлари олиб борилди. Файзулло Мах­дум Равнақий, Мулло Насриддин Саҳҳоб тахаллусли котиблар масжидда хизмат қилган ва уларнинг амалий-ижодий ишлари бугунгача сақланиб қолган бўлиб, Шаҳрисабз китобат санъати ҳақида хабар бериб турувчи манбалардандир.
Ўша даврларда “Мавлудун Набий” кўп ўқи­лар эди. Юртдошларимизнинг Расулуллоҳга муҳаббати, ихлоси, эҳтироми жуда юқори эди. Ғуломхон Эшонбобо Мавлудни жуда чиройли ва тушунарли қилиб ўқиб берар эди. Мавлуд ва бошқа маросимларда тўғрилик, диёнат, инсоф, ҳаё, етимлар ҳақидан қўрқиш, ғийбат, ҳасад, зинодан сақланиш ҳамда исломий одоб-ахлоқлар тўғрисида панду насиҳатлар қилинар эди.
Пўлатхон Эшонбобонинг уйида уламолар йиғилиб, турли суҳбатлар қилиб туришган. Шаҳрисабзлик Мулла Шоҳимардон бобо, Яккабоғдан Абдусаттор махсум, Китоб­дан Саййид Акромхон ва бошқалар суҳбат­ларда фаол қатнашар эди. Бу элпарвар инсонларнинг халқимизнинг маърифатини юксалтиришга, турли иллатларнинг барҳам топишида хизмати катта бўлган.
Мазкур уламолар ўзларига замондош бўл­ган нақшбандий шайхлар билан ҳам дўстона алоқада бўлганлар. Китоб тумани­нинг Сариосиё қишлоғида истиқомат қи­лувчи Исмоилхон Фақирий, у кишининг укалари Нажмиддинхон Асирий, туманнинг Дониёршайх қишлоғидан Аълохон, Темирчи қишлоғидан Хуррамхон Эшонбобо, Ғилон­дан Абдусалом шайх, Тожикистондан домла Муҳаммад Шариф Ҳисорий, Қозоғистондан Абулхайр махдум каби нақшбандий шайхлар шулар жумласидан.
Пўлатхон эшоннинг тасаввуфда комиллик пиллапояларини босиб ўтишида пирлари Қутбиддинхон Муҳиддиновнинг таъсири катта бўлган.
Пўлатхон домланинг куёви Омонхон Эшон­бобо эслайди: “Бир гал Бухородаги тарихий обидаларни зиёрат қилдик. Пўлатхон эшон домла асли бухоролик бўлгани ва шу ерда таҳсил олгани учун шаҳар тарихини яхши билган. Зиёратни Аркдан бошладик. Аркнинг рўпарасида, катта асфальт йўлнинг нариги четидаги бир ҳашаматли иморатни кўрсатиб, “Шу ҳовли бизнинг ота маконимиз эди, ҳозир бу ерда бир рус яшаяпти. Ота-онамни асраб қолиш ниятида шу ҳовлини ташлаб чиқиб кетганман, дея хўрсиниб гапирди”.
Пўлатхон домланинг ҳаётида нақшбандия таълимоти катта ўрин тутган. У киши бир неча йил Шаҳрисабз шаҳридаги 35-автокорхонада ҳайдовчилик қилган. У киши кўпинча Ҳисорак, Ғилон қишлоқларига ­почта элтган. Нақшбандия шайхи Абдуса­лом домла билан Пўлатхон эшон жуда иноқ ва аҳил бўлган.
Шайх Абдусалом домла ҳузурида кўплаб маърифий суҳбатлар, учрашувлар бўлиб ўтган. Шу учрашувларда фатво китоблари ўқилиб, айрим қийин масалаларга ечим топилган. Ҳатто бир сафар Пўлатхон эшон бобо Абдусалом домлага йиғлаб илтимос қилиб: “Менга ҳам шу тоғда яшаш насиб қилармикан?! Анча кексайиб қолдим, гу­ноҳларим кўп. Шу тоғнинг бир хилват жойида тавбалар қилсам”, деган. Шайх Аб­дусалом домла: “Сиз ва мен ўзимизни ўйлаб тоғни пинҳон тутсак, гумроҳ ва адашган кимсаларни ким бошқаради? Сиздан илтимосим шуки, шаҳар ва қишлоқлар аҳолисини тўғри йўлга даъват қилинг. Бу хизматларнинг ажру савоби чексиздир”, деган.
Шайх Абдусалом домланинг сўзларидан илҳомланиб, Пўлатхон эшон халқни тўғ­ри йўлга бошлашга астойдил бел боғлаб, хизматга доим шай турган. Аллоҳнинг марҳамати ва яхшилар дуоси ижобат бў­либ, у киши 1979 йили муфтий Зиёвуддин Бобохон тавсияси билан муборак ҳаж са­фарини адо этган.

(Давоми бор.)

Масъудхон ИСМОИЛОВ,
Ўзбекистон халқаро ислом академияси
доценти, тарих фанлари номзоди

“Ҳидоят” жунралидан

  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • padibet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • ayamjp
  • ayamjp
  • slot gacor 777
  • slot gacor
  • ayamjp
  • ayamjp
  • ayamjp
  • slot gacor hari ini
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • desabet
  • desabet
  • rejekibetapk77.online -hoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • bandar togel
  • slot gacor
  • judi bola
  • slot gacor
  • toto slot
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot88
  • slot gacor
  • slot 5k
  • slot depo 5k
  • toto slot
  • slot gacor
  • toto
  • toto togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • hongkong pools
  • depo 5k
  • situs toto
  • situs toto
  • situs togel
  • situs togel
  • hk pools
  • situs toto
  • situs togel
  • bandar togel
  • slot gacor
  • bandar togel
  • desabet
  • toto togel
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto slot
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel 4d
  • situs toto
  • desabet
  • toto slot
  • toto slot
  • slot gacor
  • judi bola
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel 4D
  • kudamania
  • rejekibet
  • situs togel
  • slot gacor
  • toto togel
  • Slot Gacor Hari Ini
  • toto togel
  • kudamania
  • slot gacor
  • toto togel
  • slot dana
  • situs toto
  • slot gacor
  • toto togel
  • situs togel
  • situs toto
  • slot resmi
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot hoki
  • slot gacor
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs slot
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot88
  • slot gacor
  • slot gacor
  • judi bola
  • slot hoki
  • slot hoki
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • kudahoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • judi bola
  • judi bola
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • situs togel
  • toto slot
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • situs togel
  • situs togel
  • bandar togel
  • slot resmi
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot gacor
  • slot resmi
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto slot
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot dana
  • hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot maxwin
  • desabet
  • slot gacor
  • situs toto
  • desabet
  • slot gacor
  • desa bet
  • desabet
  • Kudahoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot maxwin
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot resmi
  • situs hk pools
  • desabet
  • slot gacor
  • slot hoki
  • desabet
  • desabet
  • ayamjp
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • togel
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs togel
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs togel
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • togel
  • kuda hoki
  • desabet
  • situs judi
  • desabet
  • situs gacor
  • desabet
  • situs gacor
  • desa bet
  • desabet
  • toto
  • desabet
  • desabet
  • togel
  • desabet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs toto
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot 5k
  • desa bet
  • slot gacor
  • situs gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet