Мақолалар

Ўгай онага эътибор

Чоп этилди Iyun 2, 2025 Ўгай онага эътиборda fikr bildirishni o'chirish

Баъзида оила ажримга келади. Бундай ҳолатларда эр бошқа аёлга уйланиши, фарзандлари эса буни тўғри қабул қилиши, отаси ҳақига эътиборли бўлиб, унинг кўнглини оғритмаслиги шарт. Ҳатто аёли вафот этган отани тезроқ уйлантириб қўйиш, яхши аёл топиб бериш ҳам фарзандлар бурчидир.
Кўпинча она вафот этган хонадонда (айниқса, қиз) фарзандлар: “Онам вафот этганига ҳали бир йил тўлмади” ёки “Хизматларини ўзимиз қиламиз…” деб отанинг уйланишига қаршилик кўрсатади. Аслида, хотинини қабрга қўйган эркак тез фурсатда бошқа аёл билан ҳаётини давом эттиришга ҳақли. Вафот этган хотини учун аза тутишга шаръан мажбур эмас. Демак, хотинидан ўлим ёки талоқ сабабли ажралган ё бошқа сабаб билан яна бир аёлга уйланган отанинг фарзандлари ўгай онага қандай муомала қилишни яхши билишлари керак. Отанинг хотини фарзандларига абадий маҳрамдир. Ота тириклигида ҳам, вафотидан сўнг ҳам у уйланган аёлга фарзандининг никоҳланиши мутлақо ҳаром. “Оталарингиз уйланган хотинларни никоҳингизга олманг. Магар илгари ўтган бўлса (улар кечирилади). Албатта, бу қабиҳ, жирканч ва ёмон йўлдир” (Нисо сураси, 22-оят).
Шариатимизда ким бундай разолатга ботса, у диндан қайтган ҳисобланади. Унга ўлим жазоси берилиб, мол-мулки мусодара қилинади. Имом Аҳмад раҳимаҳуллоҳ ривоят қилган ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Абу Бурдани отасидан кейин ўгай онасига уйланган одамга юбориб, уни ўлдириб, молини олиб келишга амр қилганлар.
Отанинг хотинига яхшилик қилиш отага нисбатан ҳурмат ва эҳтиром белгисидир. Ҳадисларда Аллоҳнинг розилиги отанинг розилигида, Аллоҳнинг ғазаби отанинг ғазабида экани таъкидланган. Отанинг хотини фарзандлар учун қариндош саналмаса-да, унга яхшилик қилиш савобли ишдир.
Келинг, ушбу ҳолатни янада яхшироқ тушуниб оламиз. Силаи раҳм тушунчаси умумий ва хос бўлади. Дин ва диёнат сабабли бир-бирига яхшилик қилиш умумий, маҳрам қариндошларга нафақа ва бошқа яхшиликлар қилиш хос силаи раҳмдир. Отанинг хотинига ота ҳаётлигида ва ўлганидан кейин яхшилик қилиш диёнатдан. Бу ишни қилган одам ажр олади. Отанинг хотини эрнинг фарзандлари ёнида рўмол ўрамасдан юриши мумкин. Лекин фитнага сабаб бўлмаслик учун очиқ-сочиқ кийинмаслиги лозим. Чунки эрининг ўғли бу аёлни шаҳват билан ушласа, отасининг унга никоҳи абадий бузилади. Бу ҳолат фиқҳда “Ҳурматул мусаҳарот” дейилади.
Сулбий қизнинг эри, яъни куёв қайнона учун маҳрам саналса-да, ўгай қизнинг эри аёлга маҳрам ҳисобланмайди. Фарзандларга ўгай онани ота тириклигида ва отанинг вафотидан сўнг нафақа билан таъминлаш вожиб эмас. Бу ишни отанинг кўнглини кўтариш учун қилсалар, савобга эришадилар.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам минбарга чиқиб: “Омин”, дедилар. Сўнгра яна бир поғона кўтарилиб, “Омин”, дедилар. Сўнгра яна бир поғона кўтарилиб, “Омин”, дедилар. Муоз розияллоҳу анҳу бунинг сабабини сўради. Набий алайҳиссалом: «Жаброил келиб: “Эй Муҳаммад! Ҳузурида номингиз тилга олинганда сизга салавот айтмай ўлган ва дўзахга тушган кимсани Аллоҳ Ўз раҳматидан узоқ қилсин. “Омин”, деб айтинг”, деди. Мен: “Омин”, дедим”. “Рамазонга етиб, ундан (рўзаси ва бедорлиги) қабул қилинмай ўлган ва дўзахга тушган кимсани Аллоҳ Ўз раҳматидан узоқ қилсин. “Омин”, деб айтинг”, деди. Мен: “Омин”, дедим. “Ота-онаси ёки улардан бири ҳаёт бўлса ва уларга яхшилик қилмай ўлган ва дўзахга тушган кимсани Аллоҳ Ўз раҳматидан узоқ қилсин. “Омин”, деб айтинг”, деди. Мен “Омин”, дедим», деб марҳамат қилганлар (Имом Термизий ривояти).
Отаси вафот этиб, ортидан хотини қоладиган бўлса, фарзандлар янада эҳтиёткор бўлишлари, у аёлнинг ҳақини емасликлари, эрининг уйида иддасини тугатишига имкон беришлари лозим.
Ота аёлга уйлангандан сўнг кўп вақт ўтмаса ҳам, у эридан мерос олишга ҳақли. Фарзандлар ёки эрининг бошқа қариндошлари бунга қаршилик қилмасликлари лозим. Вафот этган эрнинг фарзандлари бор бўлса, аёл меросдан саккиздан бир, агар фарзандлари йўқ бўлса, тўртдан бир улуш олади. Аёлга меросни бермаслик бировнинг ҳақини ейишдир. Бунинг жазоси дунё ва охиратда ҳам оғирдир. Отанинг вафотидан кейин ўгай онани боқиш аёлнинг маҳрам эркак қариндошлари зиммасида бўлади.


“Ҳидоя”, Фроиз ас-сирожия”, “Тафсирул мунир” ҳамда “Виқоя” асарлари асосида
Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институти катта ўқитувчиси
Сурайё ИБРАГИМОВА тайёрлади.

“Мўминалар” журнали, 7-сон, 2024 йил

  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • padibet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • ayamjp
  • ayamjp
  • slot gacor 777
  • slot gacor
  • ayamjp
  • ayamjp
  • ayamjp
  • slot gacor hari ini
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • desabet
  • desabet
  • rejekibetapk77.online -hoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • bandar togel
  • slot gacor
  • judi bola
  • slot gacor
  • toto slot
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot88
  • slot gacor
  • slot 5k
  • slot depo 5k
  • toto slot
  • slot gacor
  • toto
  • toto togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • hongkong pools
  • depo 5k
  • situs toto
  • situs toto
  • situs togel
  • situs togel
  • hk pools
  • situs toto
  • situs togel
  • bandar togel
  • slot gacor
  • bandar togel
  • desabet
  • toto togel
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto slot
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel 4d
  • situs toto
  • desabet
  • toto slot
  • toto slot
  • slot gacor
  • judi bola
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel 4D
  • kudamania
  • rejekibet
  • situs togel
  • slot gacor
  • toto togel
  • Slot Gacor Hari Ini
  • toto togel
  • kudamania
  • slot gacor
  • toto togel
  • slot dana
  • situs toto
  • slot gacor
  • toto togel
  • situs togel
  • situs toto
  • slot resmi
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot hoki
  • slot gacor
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs slot
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot88
  • slot gacor
  • slot gacor
  • judi bola
  • slot hoki
  • slot hoki
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • kudahoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • judi bola
  • judi bola
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • situs togel
  • toto slot
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • situs togel
  • situs togel
  • bandar togel
  • slot resmi
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot gacor
  • slot resmi
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto slot
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot dana
  • hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot maxwin
  • desabet
  • slot gacor
  • situs toto
  • desabet
  • slot gacor
  • desa bet
  • desabet
  • Kudahoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot maxwin
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot resmi
  • situs hk pools
  • desabet
  • slot gacor
  • slot hoki
  • desabet
  • desabet
  • ayamjp
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • togel
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs togel
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs togel
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • togel
  • kuda hoki
  • desabet
  • situs judi
  • desabet
  • situs gacor
  • desabet
  • situs gacor
  • desa bet
  • desabet
  • toto
  • desabet
  • desabet
  • togel
  • desabet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs toto
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot 5k
  • desa bet
  • slot gacor
  • situs gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet