Мақолалар

Асоссиз даъволарга асосли раддиялар

Чоп этилди Dekabr 31, 2025 Асоссиз даъволарга асосли раддияларda fikr bildirishni o'chirish

Бугунги кунда айрим гуруҳлар ва шахслар “мазҳабсизлик” ғоясини тарғиб қила бошладилар. Улар: “Биз фақат Қуръон ва ҳадисга амал қиламиз, уламоларга эҳтиёж йўқ”, деб даъво қилишади. Бу гап Ислом бирлигини парчалаш, уламоларнинг илмий меросини инкор этиш ва ҳар ким ўзича дин талқинига киришишига сабаб бўлади.

Динимизда илм ва фиқҳий ҳукмларни шакллантиришда мазҳаблар муҳим илмий асосланган воситадир. Уларга қарши бўлган даъволар тарихий ва илмий нуқтаи назардан асосланмаган.

Қуйида уларнинг асоссиз даъволарига асосли раддиялар келтирамиз.

1. Мазҳабсизлар: “Мусулмонлар учун мужтаҳид уламоларнинг фатвоси, мазҳабларнинг қоидалари, ижмо ва қиёс зарур эмас. Булар инсонлар томонидан қўшилган. Динда бундай нарсалар бўлмаслиги керак”, деб даъво қилади.

Раддия: Қуръон ва суннат Ислом аҳкомларининг асоси. Лекин ҳамма Қуръон ва ҳадисни тўғри тушунолмайди. Шунинг учун уламолар ижтиҳоди керак. Қуръон ва суннатда кўпинча умумий қоидалар ва қўлланмалар берилади, лекин ҳар бир мураккаб масала ёки янги вазиятда аниқ ҳукмни келтириш осон эмас. Уламолар ушбу асосий манбалардан хулоса чиқариш учун махсус услуб ва усуллар яратганлар (усулул фиқҳ). Бу жараён натижасида тўрт асосий мазҳаб (ҳанафий, моликий, шофеъий, ҳанбалий) шаклланган. Уламолар араб тили, фиқҳ усуллари, тафсир ва ҳадис илмларини йиллар давомида ўрганадилар. Улар шу билимлар асосида Қуръон ва суннатдан далилларни олиб, ижтиҳод қиладилар. Шунинг учун мазҳабларга ёки машҳур уламоларнинг қарашларига эргашиш тавсия этилади.

2. Мазҳабсизлар “тақлид”ни – яъни бир мазҳаб олими орқали динда амал қилишни – кўп ҳолларда ақлни ишлатмаслик, мустақил фикрлашдан воз кечиш ва кўр-кўрона эргашиш деб таърифлайдилар. Уларнинг назарида, мусулмон фақат Қуръон ва саҳиҳ ҳадисларга тўғридан-тўғри мурожаат қилиши, ҳеч бир инсон фикрига боғланмаслиги керак. Шу сабабли улар мазҳаб уламоларига эргашишни “инсонлар гапига суяниб динини қуриш” деб ҳисоблайди ва уни бидъат, ҳатто баъзан ширк деб ҳам аташади.

Раддия: Тақлид – ақлсизлик эмас, ўзидан илмли кишига таянишдир. Ҳаётнинг ҳар соҳасида ҳам мутахассисларга ишонамиз. Шунингдек, динда ҳам ҳар ким ўз билганича эмас, балки илм эгалари орқали амал қилиши тўғри йўл ҳисобланади. Аллоҳ таоло бундай марҳамат қилган: “Агар билмасангиз, зикр аҳлидан сўранг” (Наҳл сураси, 43-оят). Аллоҳ таолонинг бу қавли умумий қоида бўлиб қолган. Мусулмон бирор нарсани билмай қолса, уни биладиган кишидан ўрганиши лозим.

3. Мазҳабсизлар сохта салафийлар мазҳабларнинг баъзи масалаларда турлича ҳукм чиқарилган, бир мазҳабда бир нарса ҳалол, бошқасида ҳаром – “ақли бор инсон” буни қабул қила олмайди, деб баҳс қилишади. Улар буни Исломдаги “ихтилоф” деб эмас, “адашиш” деб баҳолайди.

Раддия: Бу ихтилофларнинг ҳеч бири қатъий хатолик эмас, ҳаммаси асосланган. Мисол учун, бир жойда сув етишмаслиги туфайли қонун бошқача, бошқа жойда сув кўп бўлса, бошқа фатво берилади. Бу жамиятнинг шароитлари ва инсон эҳтиёжларини инобатга олишдир. Ихтилофлар орқали одамлар учун енгил йўл яратилади. Масалан, бир мазҳабда ҳаром бўлган бир амал бошқасида рўзғор учун зарурат бўлса, ҳалол деб топилиши мумкин. Ихтилофлар юзага келиши уламоларни илмга қизиқтириш янги масалаларда ижтиҳод қилишга ундай ди. Бу Ислом илмининг ривожи ва тараққиётига сабаб бўлади. Саҳобалар даврида ҳам турли масалаларда фарқли фикрлар бўлган. Пайғамбаримиз алайҳиссалом уларнинг фикрларини инкор этмаган, балки ижтиҳоднинг табиий бўлишини айтганлар. Уламолар Пайғамбаримиз алайҳиссаломнинг: “Умматимнинг ихтилофи – раҳматдир”, деганлари худди шу фиқҳий ихтилофларга тегишли, дейдилар.

4. Мазҳабсизлар: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам, саҳобалар, тобеинлар даврида мазҳаб деган тузилма бўлмаган. Мазҳаблар кейинги асрларда пайдо бўлган, демак, бу бидъат ёки кераксиз”, дейишади.

Раддия: Фиқҳ (ҳаром-ҳалол, ибодат, муомалалар ва ҳ.к. ҳақидаги билим) Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг даврларидан бошланган. Саҳобалар Расулуллоҳдан фиқҳий масалалар сўраган, баъзида ўз ижтиҳодлари билан ҳам иш кўришган. Мазҳаблар Набий алайҳисаллом даврларида “номи билан” йўқ бўлса-да, асослари бор эди. Мазҳаблар умматни бирлаштиради. Булар орқали ихтилофлар илмий, одобли ва асос билан ечилади. Ҳар бир мазҳаб: “Фақат биз ҳақмиз, қолган ҳаммаси ботил”, демайди. Балки: “Биз ҳаққа яқинмиз, лекин хатолик эҳтимоли бор. Бошқалар хато бўлиши мумкин, лекин тўғри ҳам бўлиши мумкин”, деган одобли ёндашувда бўлишган. Улар Қуръон ва суннат асосида шаклланган, ижтиҳодга асосланган илмий мактаблардир. Мазҳабларни инкор этиш – илмий анъанани йўқ қилиш, оммани алдовга етаклашдир. Уламолар “Мазҳаблардан чиқиш – мазҳабларга эмас, умматга зарар”, деганлар.

5. Мазҳабсизлар: “Улар ҳар бир мусулмон ўз илм даражасига қараб Қуръон ва ҳадисни ўзи ўрганиб, хулоса чиқариши керак, дейишади. Уламоларнинг фикрини эшитиш мумкин, лекин уларга эргашиш шарт эмас”, деб таъкидлашади.

Раддия: Бир қарашда бу фикр “илмга чақираётгандек” туюлади, лекин унинг ортида ижтиҳод ва шариат усулини бузиш, мусулмонларни ўзича ҳукм чиқаришга ундаш ва ақлни далилдан устун қўйиш каби жиддий хатарлар ётади. Қуръон ва ҳадис оддий китоблар эмас. Аллоҳнинг каломи ва Пайғамбар алайҳиссаломнинг сўзлари. Қуръон илмлари (нозил бўлиш сабабини, умум, хос, насх ва мансухини, луғавий ва шаръий маъноларини,) ва ҳадисни (саҳиҳ, заиф, мутавотир, оҳод, даражаси, ривоятчи санадини) тушуниш фақатгина етук уламоларнинг иши. Имом Шофеъий раҳимаҳуллоҳ айтади: “Агар одамлар ҳар нарсада ўз фикрига амал қилса, дин бузилади. Илм аҳлига эргашиш – динни сақлашнинг йўлидир”.

Мазҳаблар Қуръон ва суннатни тушуниш ва қўллашдаги илмий усуллар бўлиб, уларни рад этиш мусулмон жамиятида ихтилоф ва адашишларга олиб келиши мумкин. Шундай экан, мусулмон учун энг хавфсиз йўл мазҳаблар орқали динни ўрганиш ва амал қилишдир.

Азамат УСМОНОВ, Касби туманидаги “Фазли” жоме масжиди имом-хатиби

”Ҳидоят” журналининг 2025 йил 11-сонидан

http://hidoyatuz.taplink.ws

  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • padibet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • ayamjp
  • ayamjp
  • slot gacor 777
  • slot gacor
  • ayamjp
  • ayamjp
  • ayamjp
  • slot gacor hari ini
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • desabet
  • desabet
  • rejekibetapk77.online -hoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • bandar togel
  • slot gacor
  • judi bola
  • slot gacor
  • toto slot
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot88
  • slot gacor
  • slot 5k
  • slot depo 5k
  • toto slot
  • slot gacor
  • toto
  • toto togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • hongkong pools
  • depo 5k
  • situs toto
  • situs toto
  • situs togel
  • situs togel
  • hk pools
  • situs toto
  • situs togel
  • bandar togel
  • slot gacor
  • bandar togel
  • desabet
  • toto togel
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto slot
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel 4d
  • situs toto
  • desabet
  • toto slot
  • toto slot
  • slot gacor
  • judi bola
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel 4D
  • kudamania
  • rejekibet
  • situs togel
  • slot gacor
  • toto togel
  • Slot Gacor Hari Ini
  • toto togel
  • kudamania
  • slot gacor
  • toto togel
  • slot dana
  • situs toto
  • slot gacor
  • toto togel
  • situs togel
  • situs toto
  • slot resmi
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot hoki
  • slot gacor
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs slot
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot88
  • slot gacor
  • slot gacor
  • judi bola
  • slot hoki
  • slot hoki
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • kudahoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • judi bola
  • judi bola
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • situs togel
  • toto slot
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • situs togel
  • situs togel
  • bandar togel
  • slot resmi
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot gacor
  • slot resmi
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto slot
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot dana
  • hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot maxwin
  • desabet
  • slot gacor
  • situs toto
  • desabet
  • slot gacor
  • desa bet
  • desabet
  • Kudahoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot maxwin
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot resmi
  • situs hk pools
  • desabet
  • slot gacor
  • slot hoki
  • desabet
  • desabet
  • ayamjp
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • togel
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs togel
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs togel
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • togel
  • kuda hoki
  • desabet
  • situs judi
  • desabet
  • situs gacor
  • desabet
  • situs gacor
  • desa bet
  • desabet
  • toto
  • desabet
  • desabet
  • togel
  • desabet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs toto
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot 5k
  • desa bet
  • slot gacor
  • situs gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet