Меҳмондорчилик
Меҳмондорчиликнинг ўн одоби бор
Биринчи одоб. Кўпроқ камбағал, мискин ва етимларни меҳмон қилиш керак. Бойларни хослаб зиёфатга чақирмаслик мақсадга мувофиқдир. Зеро, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Таомларнинг энг ёмони бойлар хослаб чақирилиб, фақирлар таклиф қилинмай қолганидир”, деганлар (Имом Бухорий ривояти). Зиёфатга бир уйдан оила бошлиғи таклиф қилинса, унинг ўғлини ҳам айтиш керак.
Иккинчи одоб. Меҳмонни иззат-икром қилиш лозим. Меҳмоннинг иззати уч кун.
Учинчи одоб. Уйни, деворларни меҳмон учун ясатиш макруҳ. Лекин нақшли кўрпа-тўшакларни меҳмонга тўшаса, жоиз. Шарти шуки, тўшаклар ипакдан бўлмаслиги зарур.
Тўртинчи одоб. Меҳмоннинг олдига дарҳол таом келтириш керак. Таом ва нонни исроф қилмаслик зарур. Дастурхонга меҳмонларга етадиган нонни қўйиш керак.
Бешинчи одоб. Дастурхонга таом тортилгандан сўнг уни ейиш учун илтифот қилиш керак. Аввал мезбоннинг таомга қўл узатиши мустаҳабдир. Агар меҳмон нотаниш бўлса, мезбон ҳаммадан кейин қўлини таомдан тортиши керак. Агар меҳмон таниш-билиш ва ошнолар бўлса, улардан бурун таомга қўл узатилмайди.
Олтинчи одоб. Меҳмон таомга ҳаддан зиёд тарғиб қилинмайди. Уч марта тарғиб қилинса, кифоя.
Еттинчи одоб. Таом тановулида меҳмонга шерик бўлиш лозим. Мезбон нафл рўза тутган бўлса, меҳмон учун рўзасини очиши жоиз.
Саккизинчи одоб. Меҳмонга лаззатли ва латиф таом едирилади. Агар таом кам бўлса, шу навдаги оддийроқ таом тайёрланиб, меҳмонга асл, мезбонга оддийроқ таом тортилади. Таом тановулидан кейин меҳмон кетмоқчи бўлса, унга изн берилади ва кузатиб қўйилади. Меҳмон кетар чоғи унга: “Мени ҳурмат қилиб келибсиз, Аллоҳим сизни сийласин”, деб эзгу тилаклар билдирилади. .
Тўққизинчи одоб. Уйда нима бўлса, меҳмоннинг олдига қўйилади.
Ўнинчи одоб. Меҳмонга ортиқча такаллуф қилинмайди. Лекин нияти хайрли бўлса, жоиздир.
Меҳмоннинг ўн одоби бор
Биринчи одоб. Бирор таниш, гарчи қўйнинг бир пойчасини пишириб чақирса ҳам, унинг таклифини қабул қилиши керак. Фақир кишилар зиёфатга таклиф қилишса, албатта, бориш шарт.
Иккинчи одоб. Айрим уламолар никоҳ маросимига таклиф қилинса, боришни вожиб, баъзилари эса мустаҳаб деганлар. Узрсиз боролмаса, гуноҳкор бўлмайди.
Учинчи одоб. Золим, фосиқ, риёкор ва бидъатчи зиёфатга чақирса, борилмайди.
Тўртинчи одоб. Чақирилмаган жойга борилмайди. Агар икки қўшни бир пайтда зиёфатга таклиф қилса, энг яқининикига борилади. Агар иккала қўшни ҳам бирдай яқин бўлса, иноқроғи танланади.
Таклиф қилинмаган кишини зиёфат эгасининг рухсатисиз эргаштириб бориш макруҳдир. Агар қўшилиб борса, эҳсон соҳибининг эшиги олдига келганда, унга бу кишининг ўзи эргашиб келди, рухсат берсангиз кирсин, акс ҳолда қайтиб кетсин, дейиш керак.
Бешинчи одоб. Меҳмон тўйга ёки бошқа тадбирга боришдан аввал озроқ таом еб олгани маъқул. Чунончи, борган жойида очкўзлик қилиб, дастурхонга ҳирс билан ёпишмасин.
Олтинчи одоб. Мезбон қаерни кўрсатса, меҳмон ўша ерга ўтиради. Нима берса, шуни тановул қилади. Меҳмон ҳар жойга қарайвермайди. Мезбонга таом ёки бошқа масалада буйруқ бермайди.
Еттинчи одоб. Меҳмонлар бир-бирларига эътироз билдирмайдилар. Илло, хизматкор ёки ошпазга йўл-йўриқ ва тавсия бериш жоиз.
Саккизинчи одоб. Мезбоннинг рухсатисиз дастурхондан ҳеч нарса олиб кетилмайди. .
Тўққизинчи одоб. Кетар чоғи мезбон ҳақига дуо қилиш керак.
Ўнинчи одоб. Таомдан сўнг кетишга ижозат сўралади.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси ўринбосари
Иброҳимжон ИНОМОВ тайёрлади
“Ҳидоят” журналининг 2019 йил, 10-сонидан