Инсоният учун абадий ибрат
«Агар Биз хоҳласак, уларни турган жойларида (маймун, тўнғиз ё тош каби) нарсаларга айлантириб қўйган бўлур эдик. Сўнгра улар (олдинга) юришга ҳам қодир эмаслар ва (орқаларига ҳам) қайта олмаслар» (Ёсин сураси, 67-оят).
Ибн Аббос розияллоҳу анҳумо оятни: “Агар хоҳласак, уларни уйларида турганларида ҳалок қилурмиз”, деб тафсир қилган.
Ибн Касир раҳимаҳуллоҳ оят тафсирида бундай деган: “Оятдаги “масх” сўзининг маъноси ташқи кўринишни ўзгартириб, уни тош ё жонсиз нарса ёки ҳайвонга айлантириб қўйишдир”.
Ҳасан Басрий ва Қатода раҳимаҳумаллоҳ: «Оят “уларни оёқлари турган жойда қотириб қўямиз”, маъносидадир. Шунинг учун оят давомида: “Сўнгра улар (олдинга) юришга ҳам қодир эмаслар ва (орқаларига ҳам) қайта олмаслар”, дейилган. Ҳа, улар бир ҳолда қотиб қоладилар. Олдинга ҳам, орқага ҳам силжий олмайдилар», дея тафсир қилишган. .
Имом Бағавий раҳимаҳуллоҳ оятни: “Агар хоҳласак, уларни ўз уйларида ўтирганларида тошларга айлантириб қўямиз. Уларнинг руҳлари бўлмайди”, деб тафсир қилган.
* * *
Ояти каримада зикр қилинган ҳолат қадимги Помпей шаҳрини ёдга солади. Помпей ҳозирги Италиянинг Неапол шаҳри яқинида жойлашган. Шаҳар аҳолиси фаҳшга ўта берилган эди. Зино, фаҳш ишлар одамлар кўз ўнгида, кўчаларда, дўконларда, уйларда, ҳатто фарзандлари кўз ўнгида содир этиларди.
Аллоҳ таоло шаҳар аҳолисини милодий 79 йили ҳалок қилган. Ўшанда шаҳар яқинидаги Везувий вулқони отилиб, ундан чиққан лава (ёниб турган тошлар) шаҳар аҳолиси устига шу қадар кўп ёғилганки, оқибатда уларнинг ҳаммаси турган жойида қотиб қолган. Улар кўринишидан худди тирикка ўхшайди, аммо руҳлари йўқ. Қотиб қолган жасадлар устида лава изларини, уларнинг юзида эса азоб, оғриқ аломатлари яққол сезилиб турганини кўриш мумкин.
Ўша воқеанинг гувоҳи бўлган сиёсатчи ва ёзувчи кичик Плиний эсдаликларида бундай ёзиб қолдирган: “Улкан қора булут тезлик билан яқинлашиб кела бошлади. Ичида эса жуда катта ҳажмда чақмоқ чақишига ўхшаган олов кўриниб турарди”. .
Мазкур ҳодисадан анча йиллар ўтгач, шаҳардаги археологик тадқиқотлар жараёнида ҳамма нарса асл ҳолатида сақланиб қолгани маълум бўлди. Кўп метрли қалин кул остидан кўчалар, жиҳозланган уйлар, одамлар ва ҳайвонлар қолдиқлари топилди. .
Кичик тош баландликдан тушса, одамнинг ҳалокатига сабаб бўлиши мумкин. Помпей аҳолиси кўчаларни тарк этиб, уйларига яширинишади. Улар уйнинг томи мустаҳкам бизни сақлаб қолади, деб ўйлашади. Шаҳар эса тутун сабабли зулмат ичида қолган эди. Кул ва қайноқ тошлар уйларнинг томларини бузиб, ичкарига кира бошлайди. Заҳарли газ билан бирга ҳарорати 500–700 даражали иссиқ дам уйларга киради. Газ йўлида учраган барча нарсани ёндириб юборарди. Кўчада, йўлларда, уйлардаги барча иссиқдан, заҳарли газ ва тошлардан ҳалок бўлди. Археологлар кўп миқдорда отлар ва бошқа ҳайвонларнинг ҳам қотиб қолган жасадларини топдилар. .
Шу ўринда бир савол туғилади. Ўта юқори ҳароратдаги тутун ва кул инсонни эритиб юбориши керак эди. Аммо мазкур Помпей аҳолиси эриб кетмай, нега қотиб қолган? Чунки Аллоҳ таоло фаҳш ва зинога берилган кимсаларни қандай ҳалокатга дучор қилишини келажак инсониятга кўрсатиш учун худди Фиръавннинг жасадини сақлаганидек, уларни ҳам шармандалик ҳолатларда қотириб қўйди.
Қуръони каримда бундай марҳамат қилинади: “Зинога яқинлашмангиз. Албатта, у фаҳш ва ёмон йўлдир” (Исро сураси, 32-оят). Мўмин-мусулмон одам зинонинг яқинига ҳам йўламаслиги керак. Зинога олиб борувчи нарсалардан ҳам узоқда бўлиши лозим.
Тафсир китоблари асосида Ўзбекистон мусулмонлари идораси ходими
Нозимжон ИМИНЖОНОВ тайёрлади.
“Ҳидоят” журналининг 2019 йил, 11-сонидан