Мақолалар

Бадан, қалб, сир ва руҳлардаги фарқлилик нурлардаги фарқлиликдандир

Чоп этилди Yanvar 9, 2020 Бадан, қалб, сир ва руҳлардаги фарқлилик нурлардаги фарқлиликдандирda fikr bildirishni o'chirish

Бир киши шундай савол берди: “Ислом, имон ва эҳсон нурларининг даражаси сиз шарҳлаганингиздек бир-биридан фарқлидир. Ҳазрати пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳадиси шарифлари уларнинг тафовутига далилдир. Бу фарқли нурларнинг тобланиш макони бўлган руҳ, сир ва дил каби тан аъзоларининг ҳақиқатидан бизга хабар беринг? Булар асл яратилишда фарқли бўлганми ё бир хил бўлганми? Айрича, пайғамбар ва авлиёларнинг тан ва диллари илк яратилишда бошқача яратилганми ёки бошқа инсонларнинг руҳ ва сирлари каби яратилганми?”

Жавоб: Муваффақ қилувчи Аллоҳ таолодир. Бу ҳолатни кўрган баъзи басират аҳли бу қис­са ва ҳолат ҳақида айтдиларки: “Нурлар фарқ­ли бўлганидек, танлар, қалблар, сирлар ва руҳлар ҳам яратилишнинг аслида фарқли бўлганлар”. Аҳли басиратнинг баъзи пешқадам ва улуғлари эса бундай демишлар: “Бадан, қалб, сир ва руҳлардаги фарқлилик нурлардаги фарқлиликдан келиб чиқади. Аммо илк яратилишда Одам болаларининг тан, дил, сир ва руҳлари бир хил бўлган.

Салафларимизнинг инсон фитратлари фарқ­ли­лигига доир далиллари шундай: Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилган бир саҳиҳ ҳа­диси шарифда ҳазрати пайғамбар (алайҳисса­лом) буюрадилар:

إنما الناس معادن خيارهم في الجاهلية خيارهم في الإسلام إذا فقهوا.

“Инсонларни маъданлар каби билинг. Жоҳилият даврида фикр-тушунчаси дуруст бўл­ган инсонлар исломдан хабардор бўлгач, исломда ҳам фикр-тушунчаси дуруст бўлади”[1]. Шариат соҳиби Муҳаммад (алайҳиссалом)дан ҳудди шу маънода яна бир ҳадиси шариф нақл қилинади:

الناس معادن كمعادن الذهب والفضة.

“Инсонлар олтин ва кумуш маъданлари кабидирлар”. Мазкур икки ҳадис шарҳининг хулосаси қуйидаги ҳадиси шарифда мужассамдир: “Албатта, Аллоҳ таоло Одамни ер юзининг юмшоқ, қаттиқ, нопок ва покиза тупроғидан яратди. Бу юм­шоқ­­лик, қаттиқлик, нопоклик ва покизалик одамнинг вужудида миқдорига кўра ёнма-ён ўрнашди”[2].

Фитратларнинг фарқлилиги, яратилиш ва табиатлар ранг-баранглиги тўғрисида мазкур пайғамбарона изоҳдан ҳам ўтказиб бирор фикр айтиш имконсиз. Пайғамбар (алайҳиссалом) оламни нарсанинг ҳақиқатига ташбеҳ этдилар: Одам фарзандларининг яратилишини тоғларда­ги олтин ва кумуш маъданларига ўхшатдилар. Одамнинг сурати ва табиати тоғ янглиғ. Ахлоқдаги қаттиқлик, юмшоқлик, тўғрилик, эгрилик, фитратдаги бўйсунувчанлик ва саркашлик олтин, кумуш, мис, темир, ғишт, тош, дарахт ва сув маъданларига ўхшайди. Баъзи тоғлар олтин кони­дир, айримлари кумуш кони, бошқалари ғишт кони, яна бирлари темир ва туз кони. Шундай жой­лар борки, сувли ва дарахтзордир. Баъзиларида эса сув ва дарахт бўлмай, тошу тупрокдан ибо­ратдир.

Бу фарқли конларни инсон табиати билан қиёслаб, шундай дейиш мумкин: яратилиши жиҳатидан сокин табиатли киши қўрқувни кет­казувчи, хулқи раҳмат келтирувчи, суҳбати фаҳму идрокни очувчи бўлади. Бошқа бир табиат зоҳирда баданларга мунис, ботинда жонларга сурур бахш этади, суҳбатда жароҳатларга малҳамдир. Яна бошқа бир фитратнинг сурати чиройли, аммо сийрати хунук, муомалада қўпол ва қўрс бўлса, бошқа бир табиат борки, сурати қабиҳ, лекин сийрати сара ва мақбул, муомалада эса юмшоқ ва раҳмли бўлади. Бошқа бир фит­рат борки, кўринишда катта, иш ва амалда куч­ли бўлади. Бошка бир фитрат борки, жуссаси заиф кўринсада, аслида куч-қувватли, иш-амалда етук бўлади. Яна бошқа табиат борки, кўринишда дангаса кўрингани билан маънода оқил, иш юритишда ўта чаққон ва моҳирдир.

Саҳоба Салим (розияллоҳу анҳу) отасидан нақл этган қуйидаги саҳиҳ ҳадиси шариф ахлоқ ва ақллар фарқлилигига яна бир далилдир. Расуллуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) айтдилар:

إنما الناس كالإبل المائة لا تكاد تجد فيها راحلة.

“Инсонлар тарқоқ ҳолда ўтлаётган, лекин ораларида минишга арзийдиганини топиб бўлмайдиган туялар кабидирлар”[3]. Юқори ва пастки малакутни билган Муҳаммад (алайҳиссалом) аъмол ва аҳволда инсонлар табиатининг турли-туманлигига ишора қилиб, мазкур ҳадисда тарқоқ туялар билан миниладиган туяларни мисол келтирдилар. Бу ҳадиснинг маъноси шундай: туя­лар кўп иш бажаради, ле­кин уларда маъна­вий ҳол етишмайди. Шу боис юк ташийдиган юзта туя орасида битта сифатли ва хос туя бўлиши керакки, у қолганларни биё­бон­га томон етак­лай олсин. Худди шунингдек, дунёда юз мингта ҳофизи Қуръон тўғри йўлда юрсалар ҳам, улар ора­сида тари­қатга оид сўзларнинг сир­ру маъ­ноларига етадиган бир йўлбошчи – мур­шид бўлсин. Шу учун Ҳақ таоло Қуръони каримда:

ﭽ ﯳ ﯴ ﯵ  ﯶ ﯷ ﭼ

“Бандаларим орасида шукр қилгувчи (зотлар жуда) оздир” (Сабаъ сураси, 13-оят), дейди.

Саҳиҳ манбалардан ўрин олган қуйидаги ҳа­диси шариф руҳларнинг фарқли бўлганлигига далилдир:

إن الأرواح جنود مجندة ما تعارف منها ائتلف وما تناكر منها اختلف.

“Руҳлар қатор саф тортган лашкар­лар каби­дир. (Руҳлар оламида) бир-бирлари билан танишганлар (мунис бўлганлар) (дунёда) бир-бир­лари би­лан улфат бўлурлар. Бир-бирини инкор этган­лар эса (дунёда) бир-бирларига (ҳамдам бўлол­май­ди­лар) ихтилоф қиладилар”[4].

Руҳларнинг мақом ва манзилларидан хабар берувчи доно пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) айтдиларки:

“Руҳлар гуруҳ-гуруҳ, фирқа-фирқа, тоифа-тоифадирлар”. Агар руҳлар­нинг мақому манзил­ла­ри бир-хил бўлганда эди, алоҳида-алоҳида гуруҳ­лар ҳолида бўлмас эдилар. Яна пайғамбари­миз (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) руҳларнинг икки хусусиятидан сўз юритдилар: “Танишиш ва бе­гоналашиш, улфат бўлиш ва ихтилоф қилиш”. Танишиш ва бегоналашиш, баданлар яратилишидан аввал (руҳлар оламида) содир бўлади. Улфат бўлиш ва ихтилоф қилиш эса баданлар яратилгач рўй беради.

Расули акрам (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) жаноблари руҳларнинг бу икки хусусиятини изоҳлаб дедилар: “Аллоҳ таоло руҳларни жасадлардан тўрт минг йил олдин яратди. Ўшанда улар отлар ҳидлашгани каби бир-бирларини ҳид­лади­лар, танишдилар…”[5]. Демак, баданлар яра­тилмай туриб, Ҳақ таоло руҳларни вужудга келтирди. От ўз жинсдошини ҳидидан таниб, бегоналардан ажрата олгани каби, ҳар бир руҳ ҳид орқа­ли ўз жинс­дошини танийди. Араб ҳам, ажам ҳам ўз жинс­дошини ҳидидан танийди. Худди шунга ўхшаб, расуллар ва набийлар ҳид орқали бир-бирла­рини танидилар ва ўзаро йўл­дош бўлди­лар. Авлиё­лар, сиддиқлар, дўстлар, мух­лислар ва яқин аҳл­лари ҳам бир-бирларини ҳид орқа­ли танидилар ва ўзаро ҳамроҳ бўлди­лар. Бе­гоналар, фасодчи­лар бадбўй ҳид орқали танидилар ва бир-бирларига етишдилар. Ҳар бир киши ҳид орқали ўз жинс­дошига яқинлик қилгани ва бошқа жинсдош­ла­рига нафрат билан қарагани учун ҳам одамлар гуруҳ-гуруҳ, фирқа-фирқага бўлинди. Шу жиҳатдан ҳам аниқ бўлдики, руҳлар­нинг ўз жинс­дошларини таниши ва бошқа жинсдошларини инкор қилиши жасад яратилишидан аввал рўй берган…

Баданни яратиш навбати келганда руҳ баданга кирди. Танишиш ўзаро мувофиқликка, инкор қилиш эса ихтилофга сабаб бўлди. Бир-бири билан танишган руҳларнинг қалблари ўзаро уйғунлашди. Бир-бири билан танишмаган руҳларнинг қалблари эса бир-бирига мухолиф-қарши бўлди. Қалбларнинг уйғунлашуви ба­дан­ларнинг жамланишига сабаб бўлди. Қалблар­нинг ихтилофи эса жасадларнинг узоқлашувини юзага келтирди. Яъни, аввал руҳларнинг улфатлашуви ва ихтилофи рўй беради, кейин қалбларнинг мувофиқлиги ва мухолифати ҳосил бўлади ва ниҳоят, баданларнинг бирлашиши ёхуд йироқлашуви содир бўлади.

Қалб чарх кабидир, бадан эса тегирмон тошига ўхшайди. Сув машийят (ирода олами)дан ҳукм дарёсига қўшилиб оқиб, қалб чархига келиб урилади. Қалб айлана бошлайди, сув кўпайгани сайин чарх ҳам тезроқ айланади. Чарх тез айланса, тош ҳам тезлашади ва буғдой, арпа, тариқ, кунжут ва ҳоказоларни ўз қоидасига мувофиқ янчади.

[1] Имом Бухорий. Анбиё. 8-ҳ; Имом Муслим. Фазоил. 168-ҳ.

[2] Али ал-Муттақий. Канз ул-уммол. Байрут, 1985. VI, 129-6; Суютий. Ал-Жоми ус-сағир. I, 70-6.

[3] Имом Бухорий. Риқоқ. 35-ҳ; Имом Муслим. Фазоил ус-саҳоба. 232-ҳ; Имом Аҳмад. Муснад. II, 44-6.

[4] Имом Бухорий. Анбиё. 2-ҳ; Имом Муслим. Бирр. 159-ҳ.

[5] Шавқоний. Фавоид ул-мажмуа. 332-6.

 

 

 

Юсуф ҲАМАДОНИЙнинг

“Ҳаёт мезони” китобидан

Асар “Мовароуннаҳр” нашриётида чоп этилган.

Нашриётдан харид нархи 9000 сўм

  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • padibet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • ayamjp
  • ayamjp
  • slot gacor 777
  • slot gacor
  • ayamjp
  • ayamjp
  • ayamjp
  • slot gacor hari ini
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • desabet
  • desabet
  • rejekibetapk77.online -hoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • bandar togel
  • slot gacor
  • judi bola
  • slot gacor
  • toto slot
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot88
  • slot gacor
  • slot 5k
  • slot depo 5k
  • toto slot
  • slot gacor
  • toto
  • toto togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • hongkong pools
  • depo 5k
  • situs toto
  • situs toto
  • situs togel
  • situs togel
  • hk pools
  • situs toto
  • situs togel
  • bandar togel
  • slot gacor
  • bandar togel
  • desabet
  • toto togel
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto slot
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel 4d
  • situs toto
  • desabet
  • toto slot
  • toto slot
  • slot gacor
  • judi bola
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel 4D
  • kudamania
  • rejekibet
  • situs togel
  • slot gacor
  • toto togel
  • Slot Gacor Hari Ini
  • toto togel
  • kudamania
  • slot gacor
  • toto togel
  • slot dana
  • situs toto
  • slot gacor
  • toto togel
  • situs togel
  • situs toto
  • slot resmi
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot hoki
  • slot gacor
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs slot
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot88
  • slot gacor
  • slot gacor
  • judi bola
  • slot hoki
  • slot hoki
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • kudahoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • judi bola
  • judi bola
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • situs togel
  • toto slot
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • situs togel
  • situs togel
  • bandar togel
  • slot resmi
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot gacor
  • slot resmi
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto slot
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot dana
  • hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot maxwin
  • desabet
  • slot gacor
  • situs toto
  • desabet
  • slot gacor
  • desa bet
  • desabet
  • Kudahoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot maxwin
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot resmi
  • situs hk pools
  • desabet
  • slot gacor
  • slot hoki
  • desabet
  • desabet
  • ayamjp
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • togel
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs togel
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs togel
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • togel
  • kuda hoki
  • desabet
  • situs judi
  • desabet
  • situs gacor
  • desabet
  • situs gacor
  • desa bet
  • desabet
  • toto
  • desabet
  • desabet
  • togel
  • desabet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs toto
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot 5k
  • desa bet
  • slot gacor
  • situs gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet