Мақолалар

Насия савдо кимларга тузоқ бўлади?

Чоп этилди Yanvar 30, 2026 Насия савдо кимларга тузоқ бўлади?da fikr bildirishni o'chirish

Сўнгги йилларда савдонинг насия тури кенг оммалашди.

Насия савдо – аввал маҳсулотни олиб, пулини кейинроқ, яъни келишилган муддатда тўлашдир. Ойша розияллоҳу анҳодан ривоят қилинади: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бир яҳудийдан насияга таом сотиб олдилар ва унга (яҳудийга) совутларини гаровга қўйдилар” (Муттафақун алайҳ).

Насия савдода маҳсулотнинг нархи ва тўлаш муддати аниқ бўлиши лозим. Насия савдонинг муддатли тўлов ва бўлиб тўлаш каби турлари бор.

Муддатли тўлов – маҳсулот нархининг ҳаммасини муайян муддатда тўлашга келишилган битим. Масалан, маҳсулот пулини олти ойдан кейин тўлашга келишиш. Бўлиб тўлаш (тақсит) – маҳсулот нархини даврий муддатларда (масалан, ҳар ойда) бўлиб тўлашга келишилган битим. Бунда даврий муддатлар ва уларнинг ҳар бирида қанчадан тўлов амалга оширилиши аниқ кўрсатилиши шарт. Мабодо, харидор келишилган тўловларни ўз вақтида тўлай олмаса, сотувчи устама қўйиши жоиз эмас, гарчи уни олдиндан шарт қилган бўлса ҳам. Сотувчи насия муддатини чўзиб бериши мумкин. Лекин муддатни чўзиш эвазига маҳсулот нархини ҳам оширса, рибо бўлади. “Муддатидан аввал тўласанг, нархидан ўтиб бераман”, дейиш ҳам жоиз эмас. Аммо нақд савдодаги каби тўлов қилинаётган пайтда нархидан ўтиб берса бўлади. Насия савдода сотувчи харидорнинг қарзи муқобилида гаров талаб қилиш ҳақига эга.

Насия савдода жоиз бўлмаган ҳолатлар

Сотувчи насияга сотган молини ҳали пули тўланмасидан аввал харидордан арзонроққа қайта сотиб олиши жоиз эмас. Сотувчи телефонни харидорга 10 000 га насияга сотади ва шу жойнинг ўзида уни харидордан 9000 нақдга сотиб олади. Сотувчи ҳам телефонга, ҳам 1000 фойдага эга бўлади. Харидор эса 9000 нақд пул ва маълум муддатдан кейин тўлаши керак бўлган 10 000 насия қарз билан қолади. Шу ҳолатда ҳаридор 1000 зарар кўради. Бу савдо “ийна” дейилади ва у тақиқланган савдо турларидан биридир. Чунки унда рибо бор. Аммо сотувчи ўзи сотган нархга ёки ундан қимматроққа Насия савдо кимларга тузоқ бўлади? Ўз навбатида харидор ҳам насияга олган маҳсулотини сотувчи ёки унинг вакилидан бошқа одамга арзонроққа сотиши мумкин.

Харидор насияга олган молининг пулини тўлолмаса, сотувчи уни қайтариб олиши ва бошқага сотиши жоиз эмас. Асл қоидага кўра, сотилган, яъни (хоҳ нақд, хоҳ насия) савдо қилинган маҳсулот тўлиқ харидорнинг мулкига айланади. Сотувчи (насия савдода) тайин қилинган муддат келмагунича пулни ҳам, товарни ҳам талаб қила олмайди. Агар харидор пулни тўлолмаса, сотувчи унинг розилиги билан маҳсулотни сотиши ва қарзи миқдорича олиб, қолган қисмини ўзига қайтариб бериши мумкин.

Ҳозирда кузатилаётган бир ҳолат: сотувчи мошинни бўлиб тўлаш шарти билан насияга сотади. Харидор келишилган муддатгача пулнинг бир қисмини тўлай олади, холос. Кейин сотувчи мошинни қайтариб олади-да, харидорга: “Шунча вақт мошиндан фойдаландинг. Менга берган пулларинг шу давр учун ижара ҳақи бўлади”, дейди. Бундай қилиш мутлақо нотўғри. Чунки юқорида айтилганидек, сотилган нарса харидорнинг мулки ҳисобланади ва ундан ижара пули олишга сотувчининг ҳақи йўқ.

Насияга сотиб олинган маҳсулотни пулини тўламай туриб, ўзгаларга сотиб юбориш шариатда “таварруқ” дейилади. Яъни насияга олиб, нақдга арзонга сотиш. Гарчи бу иш жоиз бўлса-да, уламолар бундай қилишни тавсия қилмайдилар. Чунки бу иш кишининг катта қарзга ботиб қолишига сабаб бўлади.

Имом Аҳмад ривоят қилган ҳадисда Набий алайҳиссалом: “Хотиржамликдан кейин ўзингизни хавфга қўйманглар!” дедилар. Одамлар: “У (хавф) нима, ё Расулуллоҳ?” дейишди.“(Зиммадаги) қарз”, дедилар у зот алайҳиссалом.

Таъкидлаш жоиз, сўнгги вақтларда ҳою ҳавасларимиз ҳаддан ошиб кетди. Пулимиз етмаса ҳам, қимматбаҳо мошину охирги русумдаги телефонларни сотиб олишни истаймиз. Борига қаноат қилмай қўйдик. 12–15 минг долларли мошинни 2–3 минг бошланғич тўлов билан олиб минамиз. Биздаги ўчликни кўрган сотувчилар ҳам қулай фурсатдан фойдаланиб, асл нархга 30 фоиз устама қўйиб пуллашади. Матоҳга бўлган ҳарислигимиздан каттагина қарзни бўйнимизга илиб олаётганимизни яхши англаб етмаймиз. Бироз вақт ўтиб, қандай муаммога кирганимиз маълум бўлади. Ҳар ой яхшигина суммани тўлаб бориш керак, белгиланган саналар ҳам тез-тез кела бошлайди. Бир амаллаб икки-уч ой пул тўлагандан кейин, тўлашга қурбимиз етмай қолади. Сотувчи пул талаб қилади, ё мошинни сотиб юбориш билан таҳдид қилади. Тўланган пулни ҳам қайтармоқчи эмас. Мошинни сотиб, қарзни тўлай десак, арзонга кетади. Чунки насия сабабли нарх анча баланд белгиланган, нақдга бу нахрга олмайди ва ҳоказо.

Шунинг учун насия савдодан, яъни аслидагидан кўра қимматроқ нархга сотиб олишдан фақат зарурат пайтида, ҳақиқий эҳтиёж туғилганида фойдаланиш керак. Ҳою ҳавас изидан қувиб, “тайёр ош” бўлиб кўринган насия савдо аслида бир тузоқ бўлиб чиқади. Бунинг устига, насия савдо ишончли кишилар билан тузилмаса, ваъдага хилоф қилиш ёки турли ҳийла-найрангларга дуч келиш эҳтимоли катта бўлади. Замонамиз уламолари насия савдо қилувчи томонларга барча шарт-шароитларни гувоҳлар иштирокида шартнома кўринишида ёзиб қўйишни тавсия қиладилар.

Ҳикматуллоҳ ТОШТЕМИРОВ,

Фатво маркази бош мутахассиси

“Ислом нури” газетасининг 2026 йил 2-сонидан

http://hidoyatuz.taplink.ws

  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • padibet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • ayamjp
  • ayamjp
  • slot gacor 777
  • slot gacor
  • ayamjp
  • ayamjp
  • ayamjp
  • slot gacor hari ini
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • desabet
  • desabet
  • rejekibetapk77.online -hoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • bandar togel
  • slot gacor
  • judi bola
  • slot gacor
  • toto slot
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot88
  • slot gacor
  • slot 5k
  • slot depo 5k
  • toto slot
  • slot gacor
  • toto
  • toto togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • hongkong pools
  • depo 5k
  • situs toto
  • situs toto
  • situs togel
  • situs togel
  • hk pools
  • situs toto
  • situs togel
  • bandar togel
  • slot gacor
  • bandar togel
  • desabet
  • toto togel
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto slot
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel 4d
  • situs toto
  • desabet
  • toto slot
  • toto slot
  • slot gacor
  • judi bola
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel 4D
  • kudamania
  • rejekibet
  • situs togel
  • slot gacor
  • toto togel
  • Slot Gacor Hari Ini
  • toto togel
  • kudamania
  • slot gacor
  • toto togel
  • slot dana
  • situs toto
  • slot gacor
  • toto togel
  • situs togel
  • situs toto
  • slot resmi
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot hoki
  • slot gacor
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs slot
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot88
  • slot gacor
  • slot gacor
  • judi bola
  • slot hoki
  • slot hoki
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • kudahoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • judi bola
  • judi bola
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • situs togel
  • toto slot
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • situs togel
  • situs togel
  • bandar togel
  • slot resmi
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot gacor
  • slot resmi
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto slot
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot dana
  • hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot maxwin
  • desabet
  • slot gacor
  • situs toto
  • desabet
  • slot gacor
  • desa bet
  • desabet
  • Kudahoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot maxwin
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot resmi
  • situs hk pools
  • desabet
  • slot gacor
  • slot hoki
  • desabet
  • desabet
  • ayamjp
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • togel
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs togel
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs togel
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • togel
  • kuda hoki
  • desabet
  • situs judi
  • desabet
  • situs gacor
  • desabet
  • situs gacor
  • desa bet
  • desabet
  • toto
  • desabet
  • desabet
  • togel
  • desabet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs toto
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot 5k
  • desa bet
  • slot gacor
  • situs gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet