“Аҳкомул Қуръон” пора ва порахўрлик ҳақида
Машҳур ҳанафий олим Абу Бакр Жассос “Аҳкомул Қуръон” асарида таҳорат, намоз, рўза, ҳаж, закот, жиноят ва жазо, никоҳ, талоқ, боғийлик, динлараро муносабатлар, мерос ва бошқа бир қатор фиқҳий масалаларни баён этган.
Олим ҳар бир фиқҳий ҳукмни уни ифодалаган сўзларнинг луғавий маънолари билан ва оятларда келган ўхшаш ҳукмлар, ҳадислар, саҳобалар ва тобеинларнинг сўзлари билан далиллаган.
Масалан, порахўрлик ҳукми ҳақида тўхталиб, ушбу ояти каримани далил қилган: “(Улар) ёлғон (тўқиш учун Сиз)га қулоқ соладиган ва ҳаромни ейдиганлардир…” (Моида сураси, 42-оят). Олим оятдаги “ҳаром” деб таржима қилинган “суҳт” калимаси илдизи билан суғуриб олмоқ, йўқотмоқ маъноларини англатишини таъкидлайди ва бундай ёзади: «“Суҳт” сўзи порани англатади. Зеро, пора баракани йўқотиб, гуноҳкорни ҳалок қилади».1
Абу Бакр Жассос фикрини қувватлаб, саҳоба ва тобеинларнинг “суҳт” сўзи маъноси ҳақида айтган фикрларини келтиради:
Бир ривоятда Масруқ розияллоҳу анҳу Абдуллоҳ ибн Масъуд розияллоҳу анҳудан суҳт ҳақида сўраганида, у зот: “Суҳт порадир”, деб жавоб берган. Али каррамаллоҳу важҳаҳу ҳам суҳтнинг пора эканини таъкидлаган. Тобеинлардан Иброҳим, Ҳасан, Мужоҳид, Қатода, Масруқ ва Заҳҳок раҳимаҳумуллоҳлар ҳам “суҳт”нинг маъноси пора эканини айтганлар. Савбон раҳимаҳуллоҳ Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламдан қилган ривоятда бундай дейилган: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам пора берувчи, пора олувчи ва уларнинг ўртасида восита бўлувчини лаънатладилар”.2
Абу Бакр Жассос раҳимаҳуллоҳ юқоридаги ривоятлардан хулоса қилиб, бундай дейди: “Бу оятни таъвил қилган барча олимлар пора олиш ҳаром эканига иттифоқ қилишган”.
Абу Бакр Жассос поранинг ҳаромлиги ҳақида далилларни келтиргач, унинг турлари борасида тўхталади ва пора икки қисмга бўлинади дейди:
– ҳукм чиқаришда пора олиш ва бериш;
– ҳукм чиқаришдан бошқа ўринларда пора бериш ва олиш.
Муаллиф ушбу таклифини бундай изоҳлайди: “Ҳукм чиқаришда пора бериш берувчига ҳам, олувчига ҳам ҳаромдир”.
Ҳукм чиқариш билан боғлиқ бўлмаган ўринларда пора бериш ва олиш масаласига келсак, бу ҳолат султоннинг ҳузурида обрўга эга кишига мол бериб, ёрдам сўрашга ўхшайди. Бу ҳам шариатда қайтарилган ишдир. Чунки мусулмон бировга қилинаётган зулмни бартараф этишга, яъни беғараз ёрдам беришга буюрилган. Аллоҳ бундай буюради: “…Эзгулик ва тақво (йўли)да ҳамкорлик қилингиз!..” (Моида сураси, 2-оят).
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бундай деганлар: “Банда ўз биродарининг ёрдамида бўлар экан, Аллоҳ ҳам унинг ёрдамида бўлади” (Имом Термизий ривояти).
Жобир ибн Зайд ва Шаъбий раҳимаҳумаллоҳ бундай деганлар: “Киши зулмдан қўрқса, жони ва молини сақлаб қолиш учун пора беришининг зарари йўқ”.
[1] Абу Бакр Жассос “Аҳкомул Қуръон”. – Б. 606
[2] Қаранг: Ўша манба. – Б. 606-607
Бурҳониддин АҲМЕДОВ,
Ўзбекистон халқаро ислом академияси “Ислом фанлари” кафедраси тадқиқотчиси
“Ҳидоят” журналининг 2019 йил, 8-сонидан