Манфаати мўл амал
Абу Мусо Ашъарий розияллоҳу анҳу ривоят қилади. Пайғамбаримиз алайҳиссалом дедилар: “Қуръон ўқийдиган ва унга амал қиладиган мўминнинг мисоли мазаси ширин, хушбўй утружжа (апельсинга ўхшаш мева)га ўхшайди. Қуръон ўқимайдиган, лекин унга амал қиладиган мўминнинг мисоли таъми ширин, аммо ҳидсиз хурмога ўхшайди. Қуръон ўқийдиган мунофиқнинг мисоли ҳиди ёқимли, мазаси аччиқ райҳонга ўхшайди. Қуръон ўқимайдиган мунофиқнинг мисоли таъми аччиқ ёки ёмон ва ҳиди аччиқ ҳанзала (заққум)га ўхшайди” (Имом Бухорий ривояти).
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Қуръон ўқиб, унга амал қиладиган мўминни хушбўй, мазали утружжага ўхшатдилар. Савол туғилади: “Нима учун айнан утружжа? Ахир, мазаси ҳам, ҳиди ҳам тотли қанча мевалар бор-ку? Масалан, олма сингари”. Бунинг ҳикмати борасида уламолар бундай дейишади: “Утружжанинг кўриниши ажойиб, шакли катта ва юмшоқ, ранги кўзни қувнатадиган даражада жозибадор. Уни емасингиздан олдин иштаҳангиз очилади. Есангиз, оғзингиздан хушбўй ҳид таралади. Витаминларга бой. Яхши ҳазм бўлади. Пўстининг шифобахш хусусияти бор. Данагидан фойдали ёғ олинади. Агар у мевани бўлаклаб кийимларга (қиш кунлари нафталин қилинса) қўйилса, куя тушмайди.
Бу меванинг бошқа фойдали жиҳатлари бисёр. Айтиладики: “Утружжа бор хонадонга жинлар яқинлашмас экан. Буни Қуръон ўқиладиган уйга шайтон яқин йўламаслиги билан таққослаш мумкин. Шунингдек, утружжа данагининг пўсти оппоқ. Буни мўминнинг қалбига қиёслаш мумкин”. Мана шунинг учун Қуръон ўқийдиган ва унга амал қиладиган мўмин шу мевага ўхшатилди. Одамлар қорининг ширали овозидан баҳраманд бўлишади. Тиловатини тинглаш орқали савобга эришади. Шунингдек, ундан таълим олишади.
Баъзи мўминлар Қуръони каримга амал қилишади, лекин уни тиловат этишмайди. Улар ҳидсиз, бироқ таъми ширин хурмо кабидирлар.
Набий алайҳиссаломнинг хурмони танлашлари бежиз эмас. Бу дарахт узоқ умр кўради. Йил бўйи яшнаб, соя солади. Кўкариб чиққандан то қуригунига қадар мева солади. Меваси хоҳ ғўра, хоҳ ҳўл ёки қуриган бўлсин, инсонлар уни севиб истеъмол қилишади. Барглари ҳайвонлар учун озуқа. Дарахтнинг пўстлоғи ва шохлари ҳам фойдали. Яъни, дарахт танасидан ёғоч, ўтин олинади. Пўстлоғидан боғич, арқон ясалади. Бўйра тўқилади. Турли хил ёғоч идишлар ҳам ясаш мумкин. Данаги эса туялар учун емишдир.
Демак, дарахтнинг барча қисми фойдали. Худди шу каби мўмин ҳам ибодатининг кўплиги, ахлоқининг гўзаллиги боис барча ҳолати яхшидир. Бажарган ишларидан унинг тириклигида ҳам, вафотидан сўнг ҳам инсонлар манфаат олишади.
Баъзи мунофиқлар Қуръонни ўқишади. Лекин унга амал қилишмайди. Одамларга мўмин бўлиб кўринади. Мана шундай одамларни хушбўй, аммо таъми аччиқ райҳонга ўхшатдилар.
Қуръон ўқимайдиган мунофиқларни Набий алайҳиссалом таъми аччиқ ва ёмон ҳидли ҳанзала (заққум)га ўхшатмоқдалар. Унинг аччиқ таъмидан бошқа ҳеч нарсаси йўқ.
Баъзи олимлар ушбу ўхшатишни қуйидагича изоҳлашади: “Аллоҳ таолонинг Каломи бандаларнинг ботинига ҳам, зоҳирига ҳам таъсир қилади. Шундайлар борки, Қуръон уларнинг ҳам ботинига, ҳам зоҳирига таъсир этади. Улар мўминлардир. Яна баъзи бандалар борки, уларга Қуръондан умуман насиба йўқ. Улар ҳақиқий мунофиқлардир. Қуръон баъзиларнинг фақат зоҳирига таъсир этади, ботинига таъсир этмайди. Улар риёкорлардир. Қуръон ботинига таъсир этиб, зоҳирига таъсир этмайдиганлар Қуръон ўқимайдиган мўминлардир.
Хулоса қилиб айтганда, Қуръони каримни тиловат қилишнинг манфаати кўп. Каломуллоҳ қироат қилиниши туфайли қалбларимиз нурга, хонадонларимиз файзу баракага тўлади. Оятлар раҳмат, марҳамат, шифо ва қутдир.
“Манҳалул ҳадис”, “Туҳфатул Аҳвазий” асарлари асосида Самарқанд вилояти бош имом-хатиби
Зайниддин ЭШОНҚУЛОВ тайёрлади.
“Ҳидоят” журналининг 2019 йил, 9-сонидан