Энг гўзал хулқ соҳиби
Ҳаётда инсоннинг ҳазил-мутойиба билан кўнглини ёзишга муҳтож пайтлари бўлади. Ушбу эҳтиёж динимизда баён этилган одоб-ахлоқ доирасида қондирилса, кўплаб яхшиликларга васила бўлади.
Савол туғилади: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам олийжаноб ва виқорли, рисолатнинг вазифалари, умматга раҳбарлик масъулияти билан машғул бўлсалар-да, ҳазиллашармидилар?
Пайғамбаримиз алайҳиссалом одамлар билан фақат ҳақ доирасида, ҳолат тақозосидан келиб чиқиб, камситиш ва мазахдан холи ҳолда ҳазиллашардилар. Бу ишни аҳллари, саҳобалар ва барча инсонларга хурсандчилик улашиш мақсадида амалга оширардилар. Ҳатто болаларга ҳам ҳазил ила шодлик ва хурсандчилик туҳфа этардилар.
Ҳақиқатни гапириб ҳазил-мутойиба қилиш ҳар бир мўмин учун умумий одоблардандир. Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳу ривоят қилади: «Саҳобалар: “Эй Аллоҳнинг расули! Сиз ҳам ҳазил-мутойиба қиласизми?” дейишди. Шунда у зот алайҳиссалом: “Албатта, мен ҳақдан бошқани айтмайман”, дедилар» (Имом Термизий ривояти). .
Нўъмон ибн Башир розияллоҳу анҳу айтади: «Абу Бакр Сиддиқ розияллоҳу анҳу Пайғамбаримиз алайҳиссалом уйларига кириш учун рухсат сўради. Ўшанда Ойша онамиз овозини Набий алайҳиссаломга нисбатан қаттиқроқ кўтарганини эшитди. Уйга киргач, онамизга: “Пайғамбаримиз алайҳиссалом ҳузурларида овозингни кўтарасанми?!” деб танбеҳ берди. Набий алайҳиссалом Абу Бакрни шаштидан қайтара бошладилар. Абу Бакр розияллоҳу анҳу эса қизининг ишидан хафа ҳолда ташқарига чиқиб кетди. Шундан кейин Пайғамбаримиз алайҳиссалом Ойша онамизга: “Сизни қандай ҳимоя қилиб қолганимни кўрдингизми?” дедилар».
Анас розияллоҳу анҳу ривоятида: «Набий алайҳиссалом менга: “Эй икки қулоқли!” дедилар» (Имом Термизий ривояти). Шу кишидан яна бир ривоятда келади: «Саҳролик одам бўларди. Уни Зоҳир деб аташарди. У саҳродан Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга ҳадя келтирарди. Қайтаётганида Набий алайҳиссалом йўлнинг таъминотини қилиб берардилар. Бир куни у тўғрисида: “Зоҳир саҳроимиз, биз унинг шаҳримиз”, деб марҳамат қилдилар. Набий алайҳиссалом уни яхши кўрардилар.
Бир куни Зоҳир мато сотаётганда, Пайғамбаримиз алайҳиссалом орқасидан келиб, уни қучоқладилар. Шунда Зоҳир: “Мени қўйиб юбор! Кимсан!” деди. Ўгирилиб қараса, Набий алайҳиссалом турибдилар. У Пайғамбаримиз алайҳиссаломнинг муборак кўксиларига босиб туришларидан ўзини ортиқ олиб қочмади. Кейин у зот алайҳиссалом: “Бу қулни ким сотиб олади?” дедилар. Зоҳир: “Ундай бўлса, Аллоҳга қасам-ки, менинг бозорим касод бўлади (яъни, тузукроқ пулга сота олмайсиз)”, деди. Набий алайҳиссалом: “Аллоҳ таоло наздида қадринг арзимас эмас, балки қимматбаҳодир”, дедилар» (Имом Аҳмад ва Имом Байҳақий ривояти). Ушбу ҳадиси шарифда очиқ-ойдин ҳазил билан бирга мукаммал хулқ, гўзал ахлоқ мавжуд.
Яна бир ҳадиси шарифнинг мазмунида Набий алайҳиссаломнинг рост ҳазиллари келтирилади. Бир аёл: “Эй Аллоҳнинг расули, эрим касал бўлиб қолди”, дейди. Шунда Набий алайҳиссалом: “Эрингнинг икки кўзида оқлик бор”, дедилар. Аёл гўёки эрини кўр бўлиб қолибди деб ўйлаб, кўзларини очиб кўради. Шунда эри ҳар бир кўзда оқлик бўлиши, Набий алайҳиссалом ҳазиллашганларини эслатади.
Набий алайҳиссаломнинг ҳар бир ҳолатлари биз учун гўзал намуна. Ҳатто ҳазиллари ҳам кўнгилларга сурур бағишлайди. Шундай экан, бу зотдан ўрнак олиш оқил мўминнинг фазилатидир. Аксинча, қалбга қўрқув солувчи, хафагарчилик келтирувчи ҳазиллардан четланиш лозим.
Тошкент шаҳридаги “Новза” жоме масжиди имом-хатиби
Жалолиддин ҲАМРОҚУЛОВ тайёрлади.
“Ҳидоят” журналининг 2019 йил, 12-сонидан