Мақолалар

Ҳаё мақоми

Чоп этилди Dekabr 1, 2020 Ҳаё мақомиda fikr bildirishni o'chirish

«Аллоҳ уни кўриб туришини билмасми?» (Алақ сураси, 14-оят).

“Ҳаё” сўзи уялиш маъносини англатади. Биз “ҳаё” ва “уялиш” сўзларини, асосан, аёлларга хос хислатдек тушуниб қолганмиз. Аслида­-чи?

Абдуллоҳ ибн Масъуд розийаллоҳу анҳудан ривоят қилинади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «“Аллоҳдан ҳақиқий ҳаё қилинглар”, дедилар. Улар: “Эй Аллоҳнинг расули, алҳамдулиллаҳ, биз Аллоҳдан ҳаё қиламиз”, дейишди. У зот: “Ундай эмас. Аллоҳдан ҳақиқий ҳаё қилмоқчи бўлган киши боши ва ундаги аъзоларини гуноҳдан, қорнини ҳаром ейишдан сақласин. Ўлимни ва чириб (йўқ бўлиб) кетишни эсласин. Ким охиратни истаса, дунё зийнатини тарк қилади. Шуларни қилган киши Аллоҳдан ҳақиқий ҳаё қилган бўлади”, дедилар» (Имом Термизий, Имом Байҳақий, Имом Табароний ривояти).

Таърифи

Журжоний айтади: “Ҳаё нафснинг бир нарсадан тортиниши ва маломатдан ҳазир бўлиб, уни тарк қилишидир”.

Ибн Муфлиҳ Ҳанбалий: “Ҳаё гўзал нарсани қилиш ва ёмон нарсани тарк этишга сабаб бўлувчи хулқдир”, дея таърифлаган.

Демак, ҳаё биз тушунгандан кўра анча кенгроқ маъно касб этар экан.

Фазилати

Абу Айюб розийаллоҳу анҳудан ривоят қилинади. Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Тўрт нарса расулларнинг суннатларидан: ҳаё, хушбўйлик сепиш, мисвок ва никоҳ”, дедилар (Имом Аҳмад ва Имом Термизий ривояти).

Имрон ибн Ҳусайн розийаллоҳу анҳумодан ривоят қилинади. Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам “Ҳаё имондандир, имон жаннатдадир. Ҳаёсизлик жафо (қўполлик)дандир, жафо дўзахдадир”, дедилар (Имом Табароний, Имом Ҳоким ривояти).

Шуайб алайҳиссалом кексайиб қолган, шу боис у зотнинг икки қизи қўйларини суғорар эди. Улар чорвани суғориш асносида чўпонлардан четроқда турар, ҳамма кетгач, сурувни қудуқ олдига ҳайдаб келишар эди.

Бир сафар Мусо алайҳиссалом уларнинг қўйларни суғориб берди. Улар отасига: “Бир йигит қўйларимизни суғориб берди”, дейишди. У зот уни чақириб келишни буюди.

«Улардан (икки қиздан) бири ҳаё билан юриб келиб: “Отам бизларга (қўйларимизни) суғориб берганинг ҳақини бериш учун сени чақирмоқда”, – деди» (Қасас сураси, 25-оят).

Оятда уларнинг фақат ёрдам берган йигит (Мусо алайҳиссалом)дан эмас, чўпонлардан ҳам ҳаё қилгани зикр қилинган. Бу нубувват хонадонидаги гўзал тарбиянинг амалдаги инъикосидир.

Ҳаёнинг турлари

Қилмишдан уялиш. Одам алайҳиссалом жаннатда тақиқланган нарсани еб қўйиб, (уялиб) қочди. Аллоҳ таоло: “Эй Одам, биздан қочяпсанми?” деди. Одам алайҳиссалом: “Йўқ, Сендан уялиб қочяпман”, деди

Нуқсондан уялиш. Фаришталарнинг: “Эй Раббимиз, Сенга ҳақиқий ибодат қила олмаяпмиз”, дейиши бунга мисол бўла олади.

Улуғлаш ҳаёси. Исрофил алайҳиссалом Аллоҳ таоодан ҳаё қилгани учун У зотни улуғлаб қаноти билан ёпиниб олади.

Карамлилик ҳаёси. Набий алайҳиссалом саҳобаларни меҳмонга чақирган эдилар. Улар суҳбатлашиб кўп қолиб кетишди. Набий алайҳиссалом ҳаё қилиб: “Чиқинглар”, демадилар. Шунда қуйидаги оят нозил бўлди: “…У эса сизлардан ҳаё қилади. Аллоҳ ҳақ (ни айтиш)дан ҳаё қилмас”, (Аҳзоб сураси, 53-оят).

Истиҳола ҳаёси. Али розийаллоҳу анҳу шаҳвати кучлилиги ҳақида Набий алайҳиссаломдан сўрашга ҳаё қилиб, Миқдод ибн Асвад орқали бу ҳақда сўраттирган эди.

Ҳақир санаш ҳаёси. Мусо алайҳиссалом: “Эй Раббим, дунёвий ҳожатларим чиқиб қолади. Шундай арзимас нарсаларни Сендан сўрашга ҳаё қиламан”, деди. Аллоҳ таоло: “Хамирингнинг тузини ҳам, қўйингнинг емишини ҳам Мендан сўра”, деди.

Инъом ҳаёси. Бу Аллоҳ таолонинг ҳаёси. Банда сирот кўпригидан ўтганидан кейин амал дафтари ёнига чақирилади. Унда бундай дейилади: “Нима қилсанг – қилдинг. Лекин Мен уни кўрсатишга ҳаё қилдим. Боравер, сени кечирдим”.

Ҳаёнинг юзага келиши

Жунайд Бағдодий айтади: “Неъматлар ва нуқсонларни кўра олсанг, иккаласининг ўртасида бир ҳол юзага келади. Ўша ҳаёдир”. Яъни, нуқсонимизни кўриб турибмиз. Неъматлар эса бериляпти. Буларни кўриб уялсак, ўша ҳаё бўлар экан.

Зуннун Мисрий айтади: “Ҳаё қалбингда қилган ишларинг ҳақида Аллоҳдан қўрқув бўлишидир. Ким ҳаё ҳақида гапириб, ўзи айтган нарса хусусида Аллоҳдан уялмаса, у мустадриждир”.1

Абдуллоҳ ибн Маназил Ҳасан ибн Ҳаддоддан: “Қаердан келяпсан?” деб сўради. У: “Абулқосим ибн Музкир мажлисидан келяпман”, деди. “Нима ҳақда гапираётган экан?” дебди у. Ҳасан: “Ҳаё ҳақида”, деб жавоб берди. Шунда Абдуллоҳ ибн Маназил: “Аллоҳдан уялмайдиган киши қандай қилиб ҳаё ҳақида гапириши мумкин?!” деб ажабланди.

Абул Аббос ибн Ато айтади: “Ҳайбат (Аллоҳдан қўрқиш) ва ҳаё катта илмдир. Шу иккиласи йўқолса, у илмда бирор яхшилик қолмайди”.

Ривоят қилинишича, бир неча киши кечаси чангалзор олдидан ўтаётган эди. У ерда бир киши ухлаб ётар, ёнида оти ўтлаб турган эди. Йўловчилар уни уйғотиб: “Йиртқичлари бор бундай жойда ётишдан қўрқмайсанми?” дейишди. У бошини кўтариб: “Аллоҳдан бошқадан қўрқишга ҳаё қиламан”, деди ва яна уйқуга кетди.

Ҳаёсизлик зарари

Анас розийаллоҳу анҳудан ривоят қилинади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Фаҳш нимада бўлса, албатта, ўшани бузади. Ҳаё нимада бўлса, албатта, ўшани зийнатлайди”, дедилар (Имом Термизий ривояти).

Умар розийаллоҳу анҳу айтади: “Ким ҳаёни камайтирса, парҳезкорлиги камаяди. Кимнинг парҳезкорлиги камайса, қалби ўлади”.

Фузайл ибн Иёз айтади: “Бахтсизликнинг аломати бешта: қалб қаттиқлиги, ёшланмайдиган кўз, ҳаёнинг камлиги, дунёга берилиш ва орзу­-ҳаваснинг кўплиги”.

Аллоҳ таоло Исо алайҳиссаломга: “Олдин ўзингга насиҳат қил. Агар нафсинг ваъзни қабул қилса, кейин одамларга насиҳат қил. Ундай бўлмаса, одамларга насиҳат қилишда Мендан ҳаё қил”, деб ваҳий қилди.

Ҳаёли бандалардан бўлиш ва доим бу мақомда туриш ҳаммамизга насиб этсин.

Манбалар асосида
Абдуллоҳ АЛИҚУЛОВ тайёрлади.

“Ислом нури” газетасининг 2020 йил 19-сонидан

  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • kudahoki
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • padibet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • ayamjp
  • ayamjp
  • slot gacor 777
  • slot gacor
  • ayamjp
  • ayamjp
  • ayamjp
  • slot gacor hari ini
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • desabet
  • desabet
  • rejekibetapk77.online -hoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • bandar togel
  • slot gacor
  • judi bola
  • slot gacor
  • toto slot
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot88
  • slot gacor
  • slot 5k
  • slot depo 5k
  • toto slot
  • slot gacor
  • toto
  • toto togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • hongkong pools
  • depo 5k
  • situs toto
  • situs toto
  • situs togel
  • situs togel
  • hk pools
  • situs toto
  • situs togel
  • bandar togel
  • slot gacor
  • bandar togel
  • desabet
  • toto togel
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto slot
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel 4d
  • situs toto
  • desabet
  • toto slot
  • toto slot
  • slot gacor
  • judi bola
  • toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel 4D
  • kudamania
  • rejekibet
  • situs togel
  • slot gacor
  • toto togel
  • Slot Gacor Hari Ini
  • toto togel
  • kudamania
  • slot gacor
  • toto togel
  • slot dana
  • situs toto
  • slot gacor
  • toto togel
  • situs togel
  • situs toto
  • slot resmi
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot hoki
  • slot gacor
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs slot
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot hoki
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot88
  • slot gacor
  • slot gacor
  • judi bola
  • slot hoki
  • slot hoki
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • kudahoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desamania
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • togel
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • judi bola
  • judi bola
  • situs hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto togel
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs toto
  • situs togel
  • toto slot
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • situs togel
  • situs togel
  • situs togel
  • bandar togel
  • slot resmi
  • slot gacor
  • slot hoki
  • slot gacor
  • slot resmi
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • toto slot
  • slot gacor
  • situs toto
  • slot gacor
  • slot dana
  • hk pools
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • slot gacor
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot maxwin
  • desabet
  • slot gacor
  • situs toto
  • desabet
  • slot gacor
  • desa bet
  • desabet
  • Kudahoki
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • situs togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot maxwin
  • toto togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot gacor
  • slot resmi
  • situs hk pools
  • desabet
  • slot gacor
  • slot hoki
  • desabet
  • desabet
  • ayamjp
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot gacor
  • togel
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs togel
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • togel
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs togel
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • kudahoki
  • desabet
  • slot gacor
  • slot gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • togel
  • kuda hoki
  • desabet
  • situs judi
  • desabet
  • situs gacor
  • desabet
  • situs gacor
  • desa bet
  • desabet
  • toto
  • desabet
  • desabet
  • togel
  • desabet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desa bet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • situs toto
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • slot 5k
  • desa bet
  • slot gacor
  • situs gacor
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet
  • desabet